Gluten intoleransı ve çölyak hastalığı: Farkları nedir?

Son yıllarda "glutensiz beslenme" popüler bir trend hâline geldi; ancak bu trendin tıbbi bir gerekliliğe karşılık geldiği durumlar çok daha sınırlıdır. Bu yazıda çölyak hastalığı, çölyak dışı gluten duyarlılığı ve buğday alerjisinin farklarını ele alıyoruz.

Gluten nedir?

Gluten; buğday, arpa, çavdar ve melezi olan tritikalede bulunan, hamura elastikiyet veren bir protein karışımıdır. Yulafta doğal olarak gluten yoktur ama üretim hatlarında kontaminasyon olabilir.

Çölyak hastalığı (Celiac Disease)

Genetik yatkınlığı olan bireylerde gluten alımı, bağışıklık sisteminin ince bağırsak villuslarına saldırmasına neden olur. Sonuç: malabsorbsiyon, vitamin/mineral eksiklikleri ve uzun dönemde komplikasyonlar.

Belirtiler

• İshal veya kabızlık, karın ağrısı, şişkinlik
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Demir veya B12 eksikliğine bağlı anemi
• Çocuklarda büyüme geriliği
• Dermatitis herpetiformis (kaşıntılı cilt döküntüsü)
• Kemik erimesi

Tanı

Anti-doku transglutaminaz (tTG-IgA) ve total IgA testi tarama amaçlı. Pozitif sonuçta üst gastrointestinal endoskopi + duodenum biyopsisi altın standarttır. Tanı için biyopsi öncesi glutensiz diyete geçilmemelidir — sonucu yanıltır.

Çölyak dışı gluten duyarlılığı (NCGS)

Çölyak değil, buğday alerjisi de değil — ancak glutenli besinler tüketildiğinde benzer belirtiler gösteren bireyler. Mekanizma tam aydınlatılmamış; tanı dışlama ile konur.

Buğday alerjisi

IgE aracılı klasik alerjidir. Genellikle çocuklukta başlar, deri reaksiyonları, anafilaksiye kadar gidebilir. Spesifik IgE testi ve prick testleri ile tanı konur.

Glutensiz diyet kimin için gerekli?

Glutensiz diyetin riskleri

Tanı olmadan glutensiz beslenme; lif, B vitaminleri, demir ve folat eksikliğine, ayrıca yüksek glisemik indeksli işlenmiş glutensiz ürünlere bağlı kilo artışına yol açabilir.

Gastroenteroloji uzmanları tanı sürecinizde size yardımcı olabilir.