Diz Protezi (Total Knee Replacement)

İleri evre osteoartrit (gonartroz), romatoid artrit veya travma sonrası hasar görmüş diz ekleminin femur, tibia ve patellar yüzeylerinin metal-polietilen protezle değiştirildiği rekonstrüktif cerrahi.

Branş: Ortopedi ve Travmatoloji Süre: Tek diz total artroplasti 60–120 dakika; bilateral 2–3 saat (tek seans veya iki ayrı seans). Anestezi: Spinal/epidural anestezi (standart) veya genel anestezi; femoral/adduktor kanal bloğu ile postop analjezi. İyileşme: Hastane yatışı 2–4 gün; günlük aktiviteye 4–6 hafta; tam rehabilitasyon 3–6 ay.

Diz Protezi (Total Knee Replacement) Nedir?

Total diz protezi (TKR — Total Knee Replacement, total knee arthroplasty), ileri evre gonartroz (diz osteoartriti), romatoid artrit veya travma sonrası dejenerasyon nedeniyle hasar görmüş diz ekleminin femur, tibia ve genellikle patella yüzeylerinin yapay protez bileşenleriyle değiştirildiği rekonstrüktif bir ortopedik cerrahidir.

AAOS verilerine göre TKR, dünyada en sık yapılan ortopedik operasyonlardan biridir ve hasta memnuniyeti %85–95 aralığındadır. Modern protezler 15–25 yıl ömürlü tasarlanmıştır; revizyon (yeniden değiştirme) ihtiyacı 20 yılda %5–10'dur. Türkiye'de yıllık 60.000+ TKR yapılır ve SGK tüm endikasyonlarda karşılar.

Alternatifler: parsiyel (unicondylar) protez tek bölgeyi etkilemişse, artroskopik debridman hafif olgularda, HTO (yüksek tibial osteotomi) genç ve aktif hastalarda seçenektir.

Nasıl Yapılır?

Cerrahi modern protokollerle "fast-track / ERAS" yaklaşımıyla yapılır.

  1. Anestezi ve pozisyon: Spinal blok altında sırtüstü pozisyon, turnike uygulanır.
  2. İnsizyon: Diz ön yüzünden 12–18 cm orta hat insizyonu; standart medial parapatellar yaklaşım veya minimal invaziv subvastus/midvastus yaklaşımı.
  3. Eklem hazırlığı: Hasarlı kıkırdak ve subkondral kemik kesilerek protez yüzeylerine uygun şekillendirilir; femoral, tibial ve (genellikle) patellar yüzeyler çıkarılır.
  4. Protez bileşenlerinin yerleştirilmesi: Femoral metal komponent + tibial metal taban + polietilen menteşe (insert) + isteğe bağlı patellar polietilen düğme. Sementli veya sementsiz fiksasyon.
  5. Tendon-ligament dengeleme: Yan bağlar (kollateral) ve ekstensör mekanizma uygun gerginlikte ayarlanır; denge uzun dönem başarı için kritiktir.
  6. Kapanış: Kapsül, subkutan ve cilt katları kapatılır; dren konabilir, kompresif bandaj uygulanır.
  7. Postop fast-track: Aynı gün veya ertesi gün ayağa kalkma, parsiyel yük verme ile mobilizasyon başlatılır.

Kimler İçin Uygundur?

  • İleri evre <strong>diz osteoartriti (gonartroz, evre 3–4)</strong> ve şiddetli ağrı, fonksiyon kaybı olan hastalar
  • Konservatif tedaviye (analjezi, fizyoterapi, intraartiküler enjeksiyon) yanıt vermeyen olgular
  • Romatoid artrit, ankilozan spondilit gibi inflamatuvar artropati hastaları (diz tutulumlu)
  • Travma sonrası posttravmatik artrit veya avasküler nekroz
  • Genelde 60–80 yaş arası (uygun hasta seçiminde 50–60 yaş arası da değerlendirilir)
  • BMI 35'in altında, kontrolsüz DM, kalp yetmezliği gibi cerrahi riski yüksek komorbidite olmayan hastalar
  • Belirgin valgus/varus deformitesi olan ve fonksiyonel düzeltme isteyen olgular

İşlem Öncesi Hazırlık

  • Direkt grafi, gerekirse MR/BT ile eklem evrelemesi ve protez planlama
  • Diş muayenesi ve tedavi (odak enfeksiyonun protez enfeksiyonu riskini artırması nedeniyle)
  • Tam kan sayımı, koagülasyon, EKG, akciğer grafisi; kreatinin, HbA1c (DM kontrolü) ölçümü
  • Antikoagülan/antiagregan ilaçların hekim onayıyla düzenlenmesi (warfarin 5 gün, aspirin 7 gün)
  • Sigara kesimi (en az 4 hafta önce) yara iyileşmesi ve protez ömrü için kritik
  • Preoperatif fizyoterapi ("prehab"); kuadriseps güçlendirme ile postop iyileşmeyi hızlandırır

İyileşme Süreci

Modern ERAS protokolleri sayesinde hastane yatışı 2–4 güne inmiştir; bazı merkezlerde aynı gün taburculuk uygulanır.

  • 0–2. gün: Hastanede yatış; CPM cihazı veya manuel ROM egzersizleri, parsiyel yük verme, walker/koltuk değneği ile yürüme başlar.
  • 1. hafta: Drensiz, sütür-staplelı yara bakımı, antikoagülan profilaksi (enoksaparin, rivaroksaban) 14–28 gün, antiödem önlemleri.
  • 2–6. hafta: Yoğun fizyoterapi: ROM 0–120° hedeflenir, kuadriseps güçlendirme, yürüme rehabilitasyonu.
  • 6 hafta – 3 ay: Tam yük verme, koltuk değneksiz yürüme, araç kullanımı, hafif tempolu yürüyüş.
  • 3–6 ay: Maksimal iyileşme; düşük etkili sporlar (yüzme, bisiklet, golf) önerilir; koşu, yüksek etkili sporlar protez ömrünü kısaltır, kaçınılmalı.

Protez ömrü: Modern protezlerde 15–25 yıl; revizyon oranı 15 yıl içinde %5–10. Aktif yaşam, kontrollü BMI, düşük etkili sporlar ömrü uzatır.

Riskler ve Komplikasyonlar

  • Derin ven trombozu (DVT) ve pulmoner emboli — antikoagülan profilaksi ile %1–2
  • <strong>Periprostetik enfeksiyon</strong> (%1–2; geç dönem ciddi komplikasyon, revizyon gerekebilir)
  • Aseptik <strong>gevşeme</strong> (10–20 yılda %5–10) ve revizyon ihtiyacı
  • Postoperatif hareket kısıtlılığı (artrofibrozis), patellar problemler
  • Sinir/damar yaralanması (peroneal sinir hasarı — özellikle valgus düzeltmede)
  • Persistant ağrı (hastaların %15–20'si bir miktar memnuniyetsizlik bildirir)
  • Periprostetik kırık (özellikle düşme sonrası, ileri yaşta)

Fiyat Aralığı & Sigorta

SGK kapsamında diz protezi (standart endikasyonlu) tam karşılanır; protez markası SUT listesinden seçilir. Özel hastanelerde paket fiyat 120.000–280.000 TL aralığındadır (cerrah profili, protez markası, oda kategorisi, fizyoterapi dahil/dahil değil). Premium navigasyonlu/robotik (MAKO, ROSA) protezde 200.000–400.000 TL. SGK'da yatış ücretsiz, premium protezde fark çıkar. Tamamlayıcı sigortalar genelde teminat sağlar; özel sigortalarda protez limit kontrolü önemlidir.

Hekim Seçimi: Diz Protezi (Total Knee Replacement) için karar verirken mutlaka Ortopedi ve Travmatoloji uzman hekim değerlendirmesi alın. Hangi şehirde uzman bulacağınızı görmek için aşağıdaki şehir bağlantılarını kullanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Diz protezi sonrası ne zaman normal hayata dönerim?

İlk 6 haftada günlük aktivite (yürüme, banyo, hafif iş) çoğunlukla yapılır. Araç kullanımı 4–6 hafta, hafif iş 6–8 hafta, tam fiziksel dönüş 3 ay civarındadır. Yoğun fizyoterapi başarıyı belirler.

Protezin ömrü ne kadardır?

Modern protezlerde <strong>15–25 yıl</strong> ortalamadır. 20 yıl sonra revizyon ihtiyacı %5–10. Aktif/kilolu hastalarda ve aşırı kullanımda ömür kısalabilir. Aktivite seçimi (yüzme, bisiklet) iyi, koşu/atletizm kötü tercihler.

Diz protezi sonrası diz çökme yapabilir miyim?

Modern protezlerde 0–120° fleksiyon mümkündür. Yere çökme, namaz, kontrolsüz çömelme protez stresini ve aşınmasını artırır; uzun süreli yapılmamalıdır. Sandalye, tabure veya destek kullanımı önerilir.

Robotik veya navigasyonlu diz protezi standarttan üstün mü?

Robotik (MAKO, ROSA) ve navigasyonlu sistemler protez yerleşim hassasiyetini artırır; özellikle deformite belirgin vakalarda avantajlıdır. Uzun dönem fonksiyon ve protez ömrü açısından üstünlük tartışmalıdır; maliyet ek faktördür.

Tek seansta iki diz birden protezlenebilir mi (bilateral)?

Evet, tek seansta bilateral TKR uygun hastalarda (genç, sağlıklı, BMI < 35) uygulanır; tek anestezi, tek rehabilitasyon avantajı. Komorbidite varsa 3–6 ay arayla iki ayrı seans güvenli yaklaşımdır.

Diz protezi sonrası havaalanı güvenliğinde sorun yaşar mıyım?

Evet, metal protez detektörü çalıştırabilir. Hekim tarafından verilen <strong>"implant kart"</strong>ı veya rapor güvenlik geçişinde gösterilir. Çoğu modern havaalanı body scanner kullanır ve sorun çıkmaz; cerrahınızdan kart isteyin.

Kaynaklar

  1. AAOS Clinical Practice Guideline — Surgical Management of Osteoarthritis of the Knee
  2. ESSKA — Knee Arthroplasty Recommendations
  3. Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği (TOTBİD)
  4. NICE Guideline NG157 — Joint Replacement

Şehirlere Göre Uzman Hekimler

Türkiye'nin büyük şehirlerinde Diz Protezi (Total Knee Replacement) yapan hekimleri görüntüleyin: