Kalça Protezi

Kalça eklemindeki ileri artroz, avasküler nekroz veya femur boyun kırığı nedeniyle femur başı ve asetabulumun yapay protezle değiştirildiği rekonstrüktif cerrahi; total veya parsiyel (hemiartroplasti) olarak uygulanır.

Branş: Ortopedi ve Travmatoloji Süre: Total kalça artroplasti (THA) 60–120 dakika; parsiyel hemiartroplasti 45–75 dakika. Anestezi: Spinal/epidural anestezi (tercih edilen) veya genel anestezi; periartiküler infiltratif blok ile postop analjezi. İyileşme: Hastane yatışı 2–4 gün; günlük aktiviteye 6 hafta; tam iyileşme 3–6 ay.

Kalça Protezi Nedir?

Total kalça protezi (THA — Total Hip Arthroplasty), kalça ekleminde dejeneratif veya travmatik nedenle hasarlanan femur başı ve asetabulumun yapay protez bileşenleriyle (metal sap + seramik/metal baş + asetabular kap + polietilen/seramik insert) değiştirildiği ortopedik cerrahidir.

Endikasyonlar: kalça osteoartriti (koksartroz), romatoid artrit, femur başı avasküler nekrozu, yaşlı hastada femur boyun kırığı, displazik kalça, posttravmatik artrit.

AAOS ve EFORT verilerine göre THA "yüzyılın en başarılı operasyonu" olarak tanımlanır; hasta memnuniyeti %90+, modern protez ömrü 20–30 yıldır. Türkiye'de yıllık 40.000+ THA yapılır, SGK tüm endikasyonlarda karşılar.

Yaklaşımlar: posterior, anterolateral, direkt anterior (DAA) — DAA daha az kas hasarı ve hızlı iyileşme sağlar.

Nasıl Yapılır?

Cerrahi yaklaşım cerrahın deneyimi, hasta anatomisi ve patolojiye göre seçilir.

  1. Anestezi ve pozisyon: Spinal blok altında yan yatış (posterior/lateral yaklaşım) veya sırtüstü (DAA).
  2. İnsizyon: 8–15 cm cilt kesisi; DAA'da minimal invaziv 6–10 cm.
  3. Eklem açılması: Kapsülotomi sonrası kalça çıkarılır (luksasyon); femur başı kesilerek çıkarılır.
  4. Asetabular rezeksiyon: Asetabular kıkırdak ve subkondral kemik reamerle hazırlanır; metal asetabular kap (press-fit veya sementli) yerleştirilir, polietilen veya seramik insert klipslenir.
  5. Femoral hazırlık: Femur kanalı raspalanır; metal femoral sap (sementli veya sementsiz/poröz kaplı) yerleştirilir, üzerine seramik veya metal femoral baş takılır.
  6. Redüksiyon ve denge: Yapay femoral baş asetabular kupaya yerleştirilir, eklem stabilitesi ve uzunluk eşitliği test edilir.
  7. Kapanış: Kapsül onarımı (posteriorda), kas-fasya, subkutan ve cilt kapatılır; dren konabilir.
  8. Postop: Aynı gün veya ertesi gün ayağa kalkma, parsiyel yük verme ile mobilizasyon.

Kimler İçin Uygundur?

  • İleri evre <strong>kalça osteoartriti (koksartroz)</strong>, kasık ağrısı ve fonksiyon kaybı olan hastalar
  • <strong>Femur başı avasküler nekrozu</strong> (kortizon kullanımı, alkol, idiyopatik) tanılı bireyler
  • Yaşlı hastada (genellikle 65+) <strong>femur boyun kırığı</strong> (sub-/transservikal) — hemiartroplasti veya THA
  • Romatoid artrit, ankilozan spondilit gibi inflamatuvar artropatilerde kalça tutulumlu olgular
  • Konjenital kalça displazisi (DKD/DDH) sekeli, posttravmatik kalça artriti
  • Konservatif tedaviye (analjezi, fizyoterapi, kilo verme, intraartiküler enjeksiyon) yanıtsız hastalar
  • Tümoral kalça tutulumu (osteosarkom, metastaz) ve onkolojik rekonstrüksiyon endikasyonu

İşlem Öncesi Hazırlık

  • Direkt grafi (AP pelvis, lateral kalça), gerekirse BT/MR ile protez planlama
  • Diş ve idrar yolu enfeksiyonu taraması (odak enfeksiyon protez enfeksiyonu riskini artırır)
  • Tam kan, koagülasyon, EKG, akciğer grafisi; HbA1c, kreatinin değerlendirmesi
  • Antikoagülan/antiagregan ilaçların hekim onayıyla düzenlenmesi
  • Sigara kesimi (en az 4 hafta önce); BMI optimizasyonu ve preoperatif fizyoterapi
  • Ev hazırlığı: yüksek tuvalet, koltuk değneği/walker, kaymayan halı, banyo destekleri

İyileşme Süreci

ERAS protokollerinde hastane yatışı 2–4 güne inmiştir.

  • 0–2. gün: Aynı gün veya ertesi gün ayağa kalkma; walker ile yürüme, parsiyel-tam yük verme (sementli protezde tam, sementsizde 6 hafta parsiyel).
  • 1. hafta: Yara bakımı, antikoagülan profilaksi (enoksaparin/rivaroksaban) 14–35 gün, lateral pozisyon (posterior yaklaşımda posterior çıkık önlemleri: 90° fleksiyon, addüksiyon, internal rotasyon yasak).
  • 2–6. hafta: Aktif fizyoterapi, ROM, kalça abdüktörlerinin güçlendirilmesi; merdiven çıkma, hafif yürüyüş.
  • 6 hafta – 3 ay: Walker/koltuk değneksiz yürüme, araç kullanımı, hafif iş.
  • 3–6 ay: Maksimal iyileşme; yüzme, bisiklet, golf, hafif tenis önerilen sporlardır; koşu, futbol, basketbol protez ömrünü kısaltır.

Posterior yaklaşım sonrası ilk 6 hafta: Düşük tuvalete oturma, dizleri kalça hizasından yukarı kaldırma, bacakları çapraz koyma yasak — protez çıkığı riski.

Modern protezlerde ömür 20–30 yıl; revizyon ihtiyacı 20 yılda %5–10.

Riskler ve Komplikasyonlar

  • <strong>Protez çıkığı (luksasyon)</strong> — özellikle posterior yaklaşımda ilk 6 hafta (%1–3)
  • Derin ven trombozu, pulmoner emboli — profilaksi ile %1–2
  • <strong>Periprostetik enfeksiyon</strong> (%1; geç ve ciddi komplikasyon)
  • Aseptik <strong>gevşeme</strong>, polietilen aşınması (15–20 yıl içinde %5–10 — revizyon)
  • Periprostetik kırık (özellikle düşmede, ileri yaşta)
  • Sciatic sinir veya femoral sinir hasarı (nadir, %0.5–2)
  • Bacak uzunluk farkı (1–2 cm tolere edilir, daha fazlası fonksiyonel sorun)

Fiyat Aralığı & Sigorta

SGK kapsamında kalça protezi (standart endikasyon) tam karşılanır; protez SUT listesinden seçilir. Özel hastanelerde paket fiyat 140.000–320.000 TL aralığındadır (cerrah, protez markası, yaklaşım). Premium seramik-seramik veya navigasyonlu protezde 250.000–450.000 TL. DAA (direkt anterior) yaklaşımı genellikle standart fiyatlı, ancak özel masa ve cerrah deneyimi gerektirir. Tamamlayıcı sigortalar teminat sağlar; özel sigortalarda protez tipi ve limit kontrolü önemlidir.

Hekim Seçimi: Kalça Protezi için karar verirken mutlaka Ortopedi ve Travmatoloji uzman hekim değerlendirmesi alın. Hangi şehirde uzman bulacağınızı görmek için aşağıdaki şehir bağlantılarını kullanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kalça protezi sonrası kaç günde ayağa kalkarım?

ERAS protokollerinde <strong>aynı gün veya ertesi gün</strong> walker ile ayağa kalkma standarttır. 2–4 gün hastane yatışı sonrası evde walker ile yürürsünüz, 6 hafta sonra koltuk değneksiz hafif aktiviteye dönersiniz.

Kalça protezi sonrası hangi pozisyonlardan kaçınmalıyım?

Posterior yaklaşımlı protezde ilk 6 hafta: 90° üstü kalça fleksiyonu (alçak sandalye), bacakları çapraz koyma, dizin içeri dönmesi (internal rotasyon + addüksiyon) <strong>yasak</strong> — bunlar protez çıkığına yol açar. DAA yaklaşımında bu kısıtlamalar daha az.

Protez ömrü ne kadardır?

Modern seramik-polietilen veya seramik-seramik protezler <strong>20–30 yıl</strong> ömürlüdür. Genç ve aktif hastada aşınma daha hızlı; düşük etkili sporlar (yüzme, bisiklet) önerilir, koşu yapılmaz. Revizyon oranı 20 yılda %5–10.

Direkt anterior yaklaşım (DAA) klasiğinden iyi mi?

DAA daha az kas hasarı, hızlı iyileşme, daha az çıkık riski sağlar; özel masa ve cerrah deneyimi gerektirir. Posterior yaklaşımla uzun dönem fonksiyon benzerdir. Bireysel cerrah seçimi belirleyicidir.

Kalça protezi sonrası araba kullanabilir miyim?

Sağ kalça protezi ise <strong>4–6 hafta</strong>, sol kalçaysa otomatik vites araç 2–3 hafta sonra güvenli. Ağrı kontrolü iyi, refleks tam ve sürüş güvenli olmalıdır.

Kalça protezi sonrası seyahat ve havaalanı sorun olur mu?

Metal protez detektörü çalıştırabilir; hekiminizden <strong>"implant kart"</strong> isteyin, güvenlik geçişinde gösterirsiniz. Uzun uçuşlarda DVT riski için kompresyon çorabı, sık hareket, hidrasyon önerilir.

Kaynaklar

  1. AAOS Clinical Practice Guideline — Management of Osteoarthritis of the Hip
  2. EFORT — European Federation of National Associations of Orthopaedics and Traumatology
  3. Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği (TOTBİD)
  4. NICE Guideline NG157 — Joint Replacement

Şehirlere Göre Uzman Hekimler

Türkiye'nin büyük şehirlerinde Kalça Protezi yapan hekimleri görüntüleyin: