Polikistik Over Sendromu (PKOS) ile yaşam: Tanı, tedavi ve yaşam tarzı
PKOS, doğurganlık çağındaki kadınların %8-13'ünü etkileyen, hormonal ve metabolik bir sendrom. Tanı kriterleri, tedavi seçenekleri ve yaşam tarzı önerileri.
Polikistik Over Sendromu (PKOS), kadınlarda en sık görülen endokrin bozukluklarından biridir. Adet düzensizliği, akne, kıllanma artışı ve doğurganlık güçlükleriyle seyreder. Erken tanı ve uygun yaşam tarzı müdahaleleri ile yaşam kalitesi belirgin biçimde iyileştirilebilir.
Tanı kriterleri (Rotterdam, 2 / 3 kriter)
- Düzensiz veya seyrek adet (oligo-anovulasyon)
- Klinik veya biyokimyasal hiperandrojenizm (kıllanma, akne, kanda yüksek testosteron)
- Ultrasonda polikistik over görünümü (12'den fazla folikül veya genişlemiş ovaryen hacim)
Sık karşılaşılan belirtiler
- Adet düzensizliği (3-6 ayda bir veya hiç gelmemek)
- Akne, ciltte yağlanma
- Çene, göğüs, karın bölgesinde tüylenme
- Kilo alımı, kilo verme güçlüğü
- Saç dökülmesi (androjenik patern)
- Gebe kalmada güçlük
- İnsülin direnci ve metabolik sorunlar
Tedavi seçenekleri
Yaşam tarzı (her tedavinin temeli)
- Kilo kontrolü: %5-10'luk kilo kaybı bile hormonal dengeyi ve adet düzenini iyileştirebilir
- Düşük glisemik indeksli beslenme: İnsülin direnci için kritiktir
- Düzenli egzersiz: haftada 150 dakika orta yoğunlukta
İlaç tedavisi (hekim önerisine göre)
- Kombine oral kontraseptifler: Adet düzenleme ve androjen baskılama
- Metformin: İnsülin direncini azaltır
- Anti-androjen ilaçlar: Kıllanma ve akne için (spironolakton vb.)
- Klomifen / letrozol: Gebelik isteyenlerde ovulasyon induksiyonu
PKOS ve uzun dönem riskler
PKOS sadece adet bozukluğu değildir. Uzun dönemde aşağıdaki riskler artar:
- Tip 2 diyabet (3-5 kat)
- Metabolik sendrom ve kalp damar hastalıkları
- Endometrium kanseri (özellikle uzun süreli adet yokluğu varsa)
- Depresyon ve anksiyete
- Uyku apnesi
Tanı ve takip
PKOS tanısı kadın doğum uzmanı (jinekoloji) veya endokrinoloji uzmanı tarafından konulur. Tanı için kan testi (FSH, LH, prolaktin, TSH, total/serbest testosteron, DHEA-S, açlık glukozu, insulin, HbA1c, lipid profili) ve transvajinal/abdominal ultrason istenir.
Adet döngünüzü takip etmek için ovulasyon hesaplayıcımızdan faydalanabilir, bölgenizdeki kadın doğum uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Endocrine Society — PCOS Clinical Practice Guideline
- ACOG — Polycystic Ovary Syndrome
- Teede HJ, et al. Recommendations from the 2023 international evidence-based guideline for PCOS.