Menstrüel Döngü Nedir?
Menstrüel döngü; hipotalamus, hipofiz ve overlerin (yumurtalıkların) koordineli hormon salgıları ile yönetilen, ortalama 28 gün süren ve uterus iç tabakasının (endometriyum) gebeliğe hazırlanması veya dökülmesiyle sonuçlanan döngüsel süreçtir. Döngü; östrojen, progesteron, FSH (folikül uyarıcı hormon) ve LH (luteinize edici hormon) arasındaki ince denge ile yönlendirilir. Sağlıklı bir döngü, üreme sağlığının yanı sıra kemik, kalp-damar, mental ve metabolik sağlığın da göstergesidir.
Adet Döngüsünün Aşamaları
| Faz | Günler | Hormon | Olay |
|---|---|---|---|
| Menstrüel (kanama) | 1 – 5 | Düşük östrojen ve progesteron | Endometriyum dökülür, kanama olur |
| Foliküler | 1 – 13 | FSH yükselir, östrojen artar | Foliküller olgunlaşır, endometriyum kalınlaşır |
| Ovulasyon | 14 (28 günlük döngüde) | LH zirvesi | Olgun yumurta serbest kalır |
| Luteal | 15 – 28 | Progesteron baskın | Korpus luteum oluşur; gebelik olmazsa endometriyum bozulur |
Hesaplama Formülü
- Sonraki adet: Son adet ilk günü + döngü uzunluğu
- Ovulasyon günü: Sonraki adet − 14 gün (luteal faz sabit ~14 gündür)
- Doğurganlık penceresi: Ovulasyon − 5 gün ile ovulasyon günü dahil (toplam 6 gün)
- Tahmini doğum tarihi (gebelik durumunda — Naegele kuralı): Son adet ilk günü + 280 gün (40 hafta)
Normal vs. Anormal Döngü Değerleri (FIGO 2018)
| Parametre | Normal | Anormal — Değerlendirme Gerekir |
|---|---|---|
| Döngü sıklığı (gün) | 24 – 38 | <24 (sık) veya >38 (seyrek) |
| Döngü düzenliliği | Aylar arası fark ≤ 7-9 gün | >9 gün değişkenlik |
| Kanama süresi | ≤ 8 gün | > 8 gün (uzamış) |
| Kanama miktarı | 5 – 80 ml/siklus | >80 ml (HMB), <5 ml (hipomenore) |
| Ara kanama | Yok | Var (intermenstrüel kanama) |
Doğurganlık Penceresi ve Gebelik Olasılığı
Sperm, dişi üreme yolunda 5 güne kadar canlı kalabilir; yumurta ise ovulasyondan sonra 12-24 saat döllenebilir özelliktedir. Bu nedenle ovulasyondan 5 gün önce başlayan ve ovulasyon gününü içeren 6 günlük pencere "doğurganlık penceresi" olarak adlandırılır. En yüksek gebelik olasılığı ovulasyondan 1-2 gün önce ilişkiyle elde edilir. Ovulasyonu doğrulamak için: bazal vücut sıcaklığı (BBT) yükselmesi, servikal mukus değişimi (yumurta akı kıvamı), ovulasyon testleri (LH zirvesi) ve ultrason folikül takibi kullanılabilir.
Adet Düzensizliği Nedenleri
- PKOS (polikistik over sendromu): En sık neden; anovulasyon, hiperandrojenizm.
- Tiroid hastalıkları: Hipotiroidi ve hipertiroidi adet düzenini bozar.
- Hiperprolaktinemi: Prolaktin yüksekliği ovulasyonu baskılar.
- Aşırı kilo kaybı/alımı, anoreksia, aşırı egzersiz — hipotalamik amenore.
- Stres, uyku eksikliği, seyahat — hipotalamik akıkları etkiler.
- Hormonal kontraseptifler, RİA, GnRH analogları.
- Uterin patolojiler: Fibroid (myom), polip, endometriozis, adenomyozis.
- Erken over yetmezliği (POI), perimenopoz.
- Sistemik hastalıklar: Çölyak, diyabet, böbrek/karaciğer yetmezliği.
Adet Sağlığı için Yaşam Tarzı Önerileri
- Beslenme: Akdeniz tipi, demir (kırmızı et, baklagil), B12, folat, D vitamini, omega-3 yeterli alınmalı.
- Kilo: VKİ 18.5-24.9 arası tutulmalı; aşırı düşük veya yüksek VKİ adet düzenini bozar.
- Egzersiz: Düzenli orta yoğunlukta egzersiz; aşırı egzersiz amenoreye neden olabilir.
- Uyku: 7-9 saat, düzenli saatlerde.
- Stres yönetimi: Yoga, meditasyon, nefes egzersizleri.
- Sigarayı bırakma, alkol kısıtlama.
- Adet takibi: Mobil uygulama veya takvimle 3-6 ay düzenli kayıt; düzensizlikleri belgelendirmek hekime başvuruda önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Regl ne zaman gelecek?
Düzenli döngüsü olan kadınlarda son adet tarihinin ilk günü üzerine kendi döngü uzunluğu eklenerek sonraki adet günü tahmin edilir. 28 günlük döngüde son adetten 28 gün sonra, 30 günlük döngüde 30 gün sonra bir sonraki adet beklenir.
Normal adet döngüsü kaç gündür?
FIGO/ACOG tanımına göre 24-38 gün arası normal kabul edilir. Bireysel olarak ortalama 28 gündür. Düzenli olarak <21 veya >35 gün olan döngülerde, ayrıca aylar arası fark >7-9 gün olan durumlarda jinekoloji uzmanına başvurulması önerilir.
Adet düzensizliği ne zaman ciddidir?
3 aydan uzun adet yokluğu, 21 günden kısa veya 35 günden uzun döngüler, aşırı kanama (>80 ml/siklus veya 2 saatte 1 ped), 7 günden uzun kanama, ara kanama, çok ağrılı adet ciddi belirtilerdir; PKOS, tiroid, endometriozis, fibroid açısından değerlendirilmelidir.
Doğurganlık penceresi ne demek?
Cinsel ilişkinin gebelikle sonuçlanma olasılığının en yüksek olduğu 6 günlük dönemdir. Sperm 5 güne kadar, yumurta 12-24 saat döllenebilir kaldığı için ovulasyondan 5 gün önce başlayıp ovulasyon gününe kadar süren pencere doğurganlık penceresidir.
Takvim yöntemi doğum kontrolü için güvenilir mi?
Hayır. Takvim yöntemi düzensiz döngülerde, stres, hastalık ve ilaç kullanımında yüksek hata payı taşır; tipik kullanımda yıllık gebelik oranı %12-24'tür. Güvenli doğum kontrolü için modern yöntemler tercih edilmelidir.
Stres ve kilo değişimi adet düzenini etkiler mi?
Evet. Yoğun stres, ani kilo kaybı/alımı, aşırı egzersiz, uyku düzensizliği, seyahat ve hastalık hipotalamus-hipofiz-over aksını etkileyerek ovulasyonu geciktirebilir, durdurabilir veya döngü uzunluğunu değiştirebilir. 3 aydan uzun değişikliklerde hekim değerlendirmesi gereklidir.