Gut Hastalığı (Damla Hastalığı) ICD-10: M10

Gut Hastalığı (Damla Hastalığı) Nedir?

Gut; kanda biriken ürik asit kristallerinin (monosodyum ürat) eklem ve yumuşak dokularda çökmesi sonucu ortaya çıkan ataklı bir inflamatuar artrit türüdür. Erişkin nüfusta %1-4 sıklıkta görülen en yaygın inflamatuar artrittir ve özellikle 40 yaş üstü erkeklerde, postmenopozal kadınlarda öne çıkar. Klasik olarak büyük ayak parmağının metatarsofalangeal eklemini (podagra) etkiler ve gece başlayan şiddetli ağrı atakları ile seyreder. Hiperürisemi tek başına tanı koydurmasa da yüksek serum ürat düzeyi temel patofizyolojik etmendir; tedavi edilmediğinde kronik tofüslü gut, eklem hasarı, böbrek taşı ve ürat nefropatisine ilerleyebilir. Metabolik sendrom, hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıklarla yakın birliktelik gösterdiğinden multidisipliner yönetim gerektirir.

Belirtileri

Gut Hastalığı (Damla Hastalığı) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Eklemde ani başlayan, çok şiddetli (10/10) ağrı (sıklıkla gece veya sabaha karşı)
• Etkilenen bölgede kızarıklık, sıcaklık, gergin parlak şişlik
• Aşırı hassasiyet (yorgan, çorap teması bile ağrıyı tetikler)
• En sık ayak başparmağı (podagra), ardından ayak bileği, diz, el bileği
• Atak süresi tipik olarak 3-10 gün, sonrasında tam iyileşme
• Ataklar arası interkritik dönemde tamamen şikayetsiz seyir
• Kronik tofüslü gutta kulak kepçesi, dirsek, parmak eklemlerinde sert nodüller (tofus)
• Tofus üzerinde tebeşir benzeri beyaz akıntı (ürat kristalleri)
• Düşük dereceli ateş ve halsizlik (akut atak sırasında)
• Eklem hareket kısıtlılığı ve sertlik
• Tekrarlayan böbrek taşı (ürik asit taşı) öyküsü
• İlerlemiş olgularda eklem deformitesi ve fonksiyon kaybı

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Hiperürisemi (serum ürik asit >6.8 mg/dL ile çözünürlük sınırının aşılması)
• Pürin yönünden zengin beslenme (kırmızı et, sakatat, hamsi, sardalya, midye)
• Aşırı alkol tüketimi (özellikle bira ve sert içkiler)
• Yüksek fruktozlu içecekler ve mısır şurubu içeren gıdalar
• Obezite, metabolik sendrom ve insülin direnci
• Diüretik kullanımı (özellikle tiyazid ve loop diüretikleri)
• Düşük doz aspirin, siklosporin, takrolimus, pirazinamid
• Kronik böbrek hastalığı (ürat atılımının azalması)
• Genetik yatkınlık (URAT1, SLC2A9, ABCG2 polimorfizmleri)
• Tümör lizis sendromu ve psoriazis gibi hızlı hücre yıkımı durumları
• Dehidratasyon ve travma (tetikleyici)
• Postmenopozal dönem (östrojenin ürikozürik etkisinin kaybı)

Tanı

Tanı, ACR/EULAR 2015 sınıflandırma kriterleri çerçevesinde klinik öykü, fizik muayene ve laboratuvar bulgularının birlikte değerlendirilmesi ile konur. Altın standart, eklem sıvısı aspirasyonu ve polarize ışık mikroskobunda iğne biçimli, negatif çift kırınımlı monosodyum ürat kristallerinin gösterilmesidir. Serum ürik asit düzeyi tanıyı destekler ancak akut atak sırasında normal olabileceğinden 2-4 hafta sonra tekrarlanmalıdır; çözünürlük sınırı olan 6.8 mg/dL üzerindeki değerler önemlidir. Eklem ultrasonografisinde çift kontur işareti ve tofüsler, dual-energy BT (DECT) ürat birikimini görselleştirir ve özellikle atipik olgularda değerlidir. Direkt radyografide ileri evrede zımba deliği erozyonları (punched-out lezyonlar) ve sklerotik kenarlar görülür. Komorbiditelerin taranması amacıyla açlık glukozu, lipid profili, böbrek fonksiyon testleri, idrar tahlili ve 24 saatlik idrarda ürik asit atılımı (aşırı üretici/zayıf atıcı ayrımı) istenir.

Tedavi Yöntemleri

• Akut atak tedavisi: ilk 24 saatte mümkün olduğunca erken başlama
• Kolşisin: 1 mg yükleme, 1 saat sonra 0.5 mg, ardından 0.5 mg günde 2-3 kez
• NSAİİ: naproksen 500 mg 2x1 veya indometasin 50 mg 3x1 (kontrendikasyon yoksa)
• Kortikosteroid: prednizolon 30-40 mg/gün 5 gün veya intraartiküler enjeksiyon (monoartikülerde)
• IL-1 inhibitörü anakinra (refrakter veya çoklu kontrendikasyon olan olgularda)
• Ürat düşürücü tedavi (ULT): allopurinol 100 mg/gün başlangıç, 2-5 haftada artırarak 300-900 mg/gün
• Febuksostat 40-80 mg/gün (allopurinol intoleransı veya renal yetmezlikte)
• Probenesid veya benzbromaron (ürikozürik, atıcı tipte ve böbrek taşı olmayanda)
• Pegloticase IV (refrakter kronik tofüslü gutta)
• ULT başlangıcında 3-6 ay düşük doz kolşisin/NSAİİ profilaksisi (atak yenilenmesini önler)
• Hedef serum ürik asit <6 mg/dL (tofüslü hastada <5 mg/dL)
• Yaşam tarzı: kilo verme, alkol kısıtlama, fruktoz/şekerli içecek kesilmesi, bol su (≥2 L/gün)
• Eşlik eden hipertansiyon, dislipidemi ve diyabetin sıkı kontrolü

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Romatoloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• İlk kez ani başlayan, aşırı şiddetli tek eklem ağrısı (tanı doğrulaması için)
• Yılda 2 veya daha fazla atak yaşanıyorsa (kronik tedavi endikasyonu)
• Cilt altı sert düğümler (tofus) fark edildiyse
• Böbrek taşı öyküsü ile eklem ağrısı birlikteliği
• Allopurinol başlangıcında cilt döküntüsü, ateş (DRESS sendromu uyarısı) → acil
• Birden fazla eklemin aynı anda etkilendiği poliartiküler atak
• Eklem üzerinde açılmış akıntılı tofus veya enfeksiyon şüphesi
• Ateş, titreme ile birlikte tek eklem şişliği (septik artrit ayırıcı tanısı için acil)

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Kırmızı et, sakatat (karaciğer, böbrek, dalak), kabuklu deniz ürünleri tüketimini sınırlama
• Alkolden kaçınma; özellikle bira (pürin) ve sert içkilerin tamamen bırakılması
• Şekerli içecekler, meyve suyu ve fruktoz şuruplu gıdaların kesilmesi
• Günde en az 2 litre su içme (ürat atılımını artırır)
• Düşük yağlı süt ürünleri ve kiraz tüketimi (koruyucu etki)
• Sağlıklı kilo koruma; ancak hızlı kilo kaybından kaçınma (atak tetikleyebilir)
• Diyabet, hipertansiyon ve dislipideminin kontrol altında tutulması
• Aile öyküsü olanlarda 40 yaş sonrası yıllık ürik asit takibi
• Tiyazid yerine diüretik gereksinimi varsa losartan veya kalsiyum kanal blokerlerinin tercih edilmesi
• C vitamini takviyesi ve düzenli aerobik egzersiz (orta düzey)

İlgili Branşta Doktorlar

Romatoloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar