Hemoroid (Basur) ICD-10: K64

Hemoroid (Basur) Nedir?

Hemoroid; anal kanal ve alt rektumdaki normal vasküler yastıkçıkların (corpus cavernosum recti) anormal genişleyip sarkması ve iltihaplanmasıdır. Erişkinlerin yaklaşık yarısı 50 yaşına kadar en az bir kez hemoroid şikayeti yaşar ve kadın-erkek arasında benzer sıklıkta görülür. Dentat çizginin üzerindeki "iç hemoroid" ve altındakini saran "dış hemoroid" olarak ikiye ayrılır; iç hemoroidler ağrısız kanama, dış hemoroidler tromboz halinde şiddetli ağrı ile gelir. Goligher sınıflaması iç hemoroidleri evre I-IV arası prolapsus derecesine göre sınıflar. Çoğunlukla yaşam tarzı değişiklikleri, lifli beslenme ve ofis prosedürleri ile kontrol altına alınır; ileri evrede cerrahi gerekir.

Belirtileri

Hemoroid (Basur) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Defekasyon sonrası tuvalet kağıdında veya klozette parlak kırmızı kan (en sık)
• Anüs çevresinde ağrı, yanma, batma hissi
• Perianal kaşıntı (pruritus ani) ve tahriş
• Anüsten ele gelen yumuşak, mor-mavi kütle (prolabe hemoroid)
• Defekasyon sırasında ıkınma ile çıkan, kendiliğinden veya manuel geri itilen şişlik
• Tuvalet sonrası tam temizlenememe hissi, mukoid akıntı
• İslaklık hissi, iç çamaşırda leke
• Dış hemoroid trombozunda ani başlayan, oturmayı engelleyen şiddetli ağrı
• Trombotik hemoroidde gergin, mor-siyah cilt altı kitle
• Anal bölgede dolgunluk, ağırlık hissi
• Yoğun kanama vakalarında halsizlik, demir eksikliği anemisi belirtileri
• Strangüle (boğulmuş) prolapsta nekroz, kötü kokulu akıntı

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Modifiable: kronik kabızlık ve uzun süreli ıkınma
• Modifiable: düşük lifli, az sıvılı diyet
• Modifiable: uzun süre tuvalette oturma (telefon/gazete okuma alışkanlığı)
• Modifiable: obezite (BKİ >30) ve sedanter yaşam
• Modifiable: ağır kaldırma, valsalva gerektiren işler
• Modifiable: kronik ishal ve laksatif aşırı kullanımı
• Non-modifiable: gebelik (intraabdominal basınç + hormonal etki)
• Non-modifiable: yaş (45-65 arası pik)
• Non-modifiable: ailesel/genetik konnektif doku zayıflığı
• Non-modifiable: portal hipertansiyon (siroz)
• Pelvik kitleler (büyük myom, tümör) — basınç artışı
• Anal seks pratiği (mukozal travma riski)

Tanı

Tanı detaylı anamnez, dış inspeksiyon, dijital rektal muayene ve anoskopi ile konur; anoskopi iç hemoroidleri görmek için altın standarttır ve ofis koşullarında yapılır. Goligher sınıflamasına göre evrelendirme yapılır: Evre I prolaps yok, Evre II ıkınmayla çıkıp kendiliğinden geri döner, Evre III manuel redüksiyon gerekir, Evre IV redükte olmaz. Rektoskopi/sigmoidoskopi distal kolonu değerlendirmek için kullanılır. ASCRS (American Society of Colon and Rectal Surgeons) ve Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği kılavuzları, 45 yaş üstü yeni başlayan rektal kanamada veya 40 yaş altında aile öyküsü/alarm bulgusu varsa kolonoskopi öneriyor; kanamanın hemoroide atfedilmesinden önce kolorektal kanser dışlanmalıdır. Demir eksikliği anemisi, kilo kaybı, bağırsak alışkanlığı değişikliği, gece kanaması alarm bulgularıdır. Anal fissür, kondilom, abse, fistül ve anal kanser ayırıcı tanıda mutlaka düşünülür.

Tedavi Yöntemleri

• Konservatif birinci basamak: günde 25-30 g lif (sebze, meyve, tam tahıl) ve 2-2.5 L sıvı
• Lif takviyeleri: psyllium (ispagula), metilselüloz — yumuşak gaita için
• Ilık sitz banyosu: günde 2-3 kez, 10-15 dakika (özellikle defekasyon sonrası)
• Topikal tedaviler: lidokain + hidrokortizon içeren kremler/supozituvarlar (5-7 gün kısa kullanım)
• Venotonik flavonoidler (mikronize diosmin-hesperidin) — akut atakta semptom süresini azaltır
• NSAİİ veya parasetamol — ağrı kontrolünde
• Ofis prosedürleri (Evre I-III): rubber band ligasyon (en yaygın, %80 etkili), skleroterapi, infrared koagülasyon, kriyoterapi
• Akut tromboze dış hemoroid: ilk 72 saatte trombektomi belirgin rahatlatma sağlar
• Cerrahi (Evre III-IV, başarısız konservatif): Milligan-Morgan veya Ferguson hemoroidektomi
• Stapler hemoroidopeksi (Longo) — daha az postop ağrı, dairesel prolapsta
• THD/HAL-RAR (Doppler kılavuzluğunda arter ligasyonu) — daha az invaziv seçenek
• Gebelikte: konservatif tedavi tercih edilir; cerrahi doğum sonrasına ertelenir

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Genel Cerrahi uzmanına başvurmanız önerilir:

• Rektal kanama 1 haftadan uzun sürüyorsa veya tekrarlıyorsa
• Şiddetli anal ağrı, oturmayı engelliyorsa (trombotik hemoroid olabilir)
• 40 yaş üstü ve yeni başlayan rektal kanama → kolonoskopi şart
• Aile öyküsünde kolon kanseri, polip veya inflamatuar bağırsak hastalığı varsa
• Alarm bulguları: kilo kaybı, gece kanaması, demir eksikliği anemisi, dışkı alışkanlığında değişiklik
• Konservatif tedaviye 1-2 hafta yanıt vermeyen şikayetler
• Prolabe hemoroid manuel olarak geri itilemiyorsa (strangülasyon riski)
• Acil: yoğun, sürekli kanama + baş dönmesi/halsizlik (hemorajik şok riski)

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Günde 25-30 g lifli beslenme (sebze, meyve, baklagil, tam tahıl)
• Günde 2-2.5 L su tüketimi
• Düzenli, ıkınmadan defekasyon alışkanlığı (gelmeden zorlamayın)
• Tuvalette en fazla 3-5 dakika kalın, telefon/gazete bırakın
• Düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dk) — bağırsak motilitesini destekler
• Sağlıklı kilo (BKİ 18.5-25) sağlama
• Ağır kaldırırken nefes verme, valsalva'dan kaçınma
• Uzun süreli oturma işlerinde saatlik kalkıp hareket
• Gebelikte kabızlığı önlemek için diyet + hekim onaylı laksatif
• Probiyotik gıdalar (yoğurt, kefir) ve düzenli öğün ritmi

İlgili Branşta Doktorlar

Genel Cerrahi alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar