Bu sayfada
Uyku Apnesi Nedir?
Uyku apnesi (en sık görüleni Obstrüktif Uyku Apne Sendromu — OSAS); uyku sırasında üst hava yolunun tekrarlayıcı kısmi (hipopne) veya tam (apne) tıkanması sonucu solunumun en az 10 saniye kesintiye uğraması ve oksijen satürasyonunun düşmesidir. Erişkin popülasyonun %4-9'unu klinik düzeyde, %20'sini hafif düzeyde etkiler; ancak vakaların %80'inden fazlası tanısızdır. Türkiye'de tahmini 5 milyon kişide görülür. Tedavi edilmediğinde dirençli hipertansiyon, atriyal fibrilasyon, koroner arter hastalığı, inme, Tip 2 diyabet, depresyon ve trafik kazaları riskini ciddi düzeyde artırır. Polisomnografi altın standart tanı yöntemi olup AASM kılavuzları çerçevesinde tanı ve tedavi planlanır. CPAP tedavisi yaşam kalitesi ve kardiyovasküler riski belirgin iyileştirir.
Belirtileri
Uyku Apnesi hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Yüksek sesli, düzensiz, kesintili horlama (en sık ilk şikayet)
- Uyku sırasında nefes durması (eş tanıklığı — apne tanıklığı)
- Aniden boğularak, soluk almaya çalışarak uyanma
- Gündüz aşırı uykululuk (Epworth >10)
- Toplantı, sürüş, okuma sırasında uyuklama
- Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu, boğaz ağrısı
- Konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, dikkat azalması
- Sabah dinlenmemiş hissetme, kronik yorgunluk
- Gece sık idrara çıkma (noktüri)
- Erkeklerde erektil disfonksiyon, libido azalması
- Dirençli hipertansiyon (3+ antihipertansife yanıt vermeyen)
- Depresif duygu durum, sinirlilik, kişilik değişikliği
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Obezite (VKİ ≥30) — en güçlü modifiable risk faktörü
- Boyun çevresi: erkekte >43 cm, kadında >40 cm
- Erkek cinsiyet (erkek/kadın 2-3:1; menopoz sonrası fark azalır)
- Yaş ilerlemesi (40 yaş üzerinde belirgin artış)
- Anatomik daralma: tonsil/adenoid büyüklüğü, makroglossi, retrognati, dar damak
- Burun tıkanıklığı: septum deviasyonu, polip
- Aile öyküsü (genetik anatomik yatkınlık)
- Alkol kullanımı (özellikle yatmadan önce)
- Sedatif, benzodiazepin, opioid kullanımı
- Sigara (üst hava yolu inflamasyonu)
- Endokrin: hipotiroidi, akromegali, Cushing
- Sırt üstü yatış pozisyonu
Tanı
Tanı altın standardı laboratuvar polisomnografisidir (tip I); EEG, EMG, EOG, hava akımı, torakal-abdominal hareket, SpO2, EKG, vücut pozisyonu eş zamanlı kaydedilir. Apne-Hipopne İndeksi (AHİ): saatte solunum olayı sayısı; 5-14 hafif, 15-29 orta, ≥30 ağır OSAS. Oksijen desatürasyon indeksi (ODI), arousal indeksi ve T90 (SpO2 <%90 süresi) hastalık şiddetini tanımlar. AASM 2017'den itibaren komorbiditesi olmayan, yüksek pretest olasılıklı erişkinde ev tipi tarama (tip III HSAT) kabul edilmektedir; ancak negatif HSAT sonrası şüphe sürerse PSG yapılmalıdır. Tarama: STOP-BANG (≥3 yüksek risk), Berlin anketi, Epworth Uykululuk Ölçeği (>10 aşırı uykululuk). Tüm OSAS hastalarında TSH, hemoglobin, lipid, glukoz, EKG ve gerekirse ekokardiyografi bakılmalı; tedavi edilen hipertansiyonu dirençli olanların %30-50'sinde OSAS saptanır.
Tedavi Yöntemleri
- CPAP (sürekli pozitif hava yolu basıncı) — altın standart, AHİ ≥15 veya AHİ 5-14 + semptom/komorbidite
- APAP (otomatik titre eden) ve BiPAP (bilevel) — seçili vakalarda
- Kilo verme: %10 kayıp AHİ'yi %25-30 azaltır (sleeve gastrektomi belirgin etkili)
- Pozisyon tedavisi: yan yatma — supin AHİ yüksekse pozisyon takip cihazları
- Mandibular ilerletici oral aparat (MAD) — hafif-orta OSAS, CPAP toleranssız
- Cerrahi: UPPP (uvulopalatofaringoplasti), septoplasti, tonsillektomi
- Maksillomandibular ilerletme (MMA) — anatomik şiddetli vakalarda en etkili cerrahi
- Hipoglossal sinir stimülasyonu (Inspire) — CPAP başarısız, seçili vakalarda
- Burun tıkanıklığı tedavisi: nazal steroid, septoplasti
- Alkol, sedatif ve opioid kullanımının kesilmesi/sınırlanması
- Komorbid hipotiroidizmin tedavisi
- Aşırı uykululuğa rezidüel ise modafinil, solriamfetol — CPAP yetersiz kalırsa
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Göğüs Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:
- Yüksek sesli horlama + eş tanıklığında nefes durması
- Gündüz aşırı uykululuk (toplantıda, trafiğe uyuklama) → mutlaka uyku merkezi
- Sabah baş ağrısı + boğaz kuruluğu + yorgunluk
- Dirençli hipertansiyon (3+ ilaca rağmen kontrolsüz)
- Atriyal fibrilasyon, kalp yetmezliği + horlama
- Trafik veya iş kazası uyukulamayla ilişkili
- Açıklanamayan polisitemi, gece anginası, nokturnal aritmi
- Tip 2 diyabet kontrolsüz + horlama
- STOP-BANG ≥3 puan → uyku çalışması
- Çocukta horlama + dikkat eksikliği, bedensel-zihinsel gelişme geriliği
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Sağlıklı kilo: VKİ <25, boyun çevresi sınır altında
- Yatmadan 3-4 saat öncesinden alkol almayın
- Sedatif, benzodiazepin, opioid gibi ilaçları gerekmedikçe kullanmayın
- Sigarayı bırakın (üst hava yolu inflamasyonu azalır)
- Yan yatarak uyumayı pratikte edinin (sırt çantası, yastık desteği)
- Yatak başını 30° yükseltin
- Düzenli aerobik egzersiz (üst solunum kas tonusu artar)
- Burun tıkanıklığını tedavi ettirin (alerji, septum)
- Uyku hijyeni: düzenli uyku saatleri, karanlık ve serin oda
- CPAP kullanıcısı iseniz cihaz uyumunu (saat/gün) ≥4 saat tutun
İlgili Branşta Doktorlar
Göğüs Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Uyku Apnesi için hangi doktora gidilir?
Uyku Apnesi tanı ve tedavisi için Göğüs Hastalıkları uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Uyku Apnesi belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Yüksek sesli, düzensiz, kesintili horlama (en sık ilk şikayet), Uyku sırasında nefes durması (eş tanıklığı — apne tanıklığı), Aniden boğularak, soluk almaya çalışarak uyanma, Gündüz aşırı uykululuk (Epworth >10). Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Uyku Apnesi nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: CPAP (sürekli pozitif hava yolu basıncı) — altın standart, AHİ ≥15 veya AHİ 5-14 + semptom/komorbidite, APAP (otomatik titre eden) ve BiPAP (bilevel) — seçili vakalarda, Kilo verme: %10 kayıp AHİ'yi %25-30 azaltır (sleeve gastrektomi belirgin etkili). Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.