Anemi (Kansızlık) ICD-10: D50-D64

Anemi (Kansızlık) Nedir?

Anemi; kanda hemoglobin (Hb) konsantrasyonunun veya kırmızı kan hücresi (eritrosit) sayısının yaş ve cinsiyete göre normalin altında olmasıdır. DSÖ tanımına göre erkekte Hb <13 g/dL, gebe olmayan kadında <12 g/dL, gebede <11 g/dL anemi olarak kabul edilir. Türkiye'de üreme çağındaki kadınların %30'unu, gebelerin %40'a yakınını ve okul öncesi çocukların önemli bir kısmını etkiler. En sık nedeni demir eksikliğidir; ancak B12-folat eksikliği, kronik hastalık anemisi, hemoglobinopatiler ve hemoliz de mutlaka düşünülmelidir. Tanı sadece "anemi var" demekten ibaret değildir; altta yatan neden saptanmadan tedavi başlamamalıdır.

Belirtileri

Anemi (Kansızlık) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Halsizlik, çabuk yorulma, eforda nefes darlığı
• Solukluk: yüz, konjonktiva, avuç içi, tırnak yatağı
• Çarpıntı, taşikardi, eforla göğüs ağrısı (anjina)
• Baş dönmesi, baş ağrısı, konsantrasyon güçlüğü
• Soğuk el-ayak, ısı toleransında azalma
• Saçlarda kırılma-dökülme, tırnaklarda kaşık tırnak (koylonişi)
• Glossit (dilde ağrı ve düzleşme), keilit (dudak kenarında çatlak)
• Pika: toprak, buz, kil, kağıt yeme isteği — demir eksikliğine özgü
• Huzursuz bacak sendromu (özellikle gece)
• B12 eksikliğinde nörolojik: ellerde uyuşma, dengesizlik, hafıza sorunu
• Hemolizde sarılık, koyu renk idrar, splenomegali
• Çocuklarda büyüme-gelişme geriliği, davranış değişiklikleri

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Demir eksikliği: en sık (vakaların %50'si)
• Kadında menoraji (uzun-bol adet kanaması)
• Gastrointestinal kan kaybı: ülser, gastrit, polip, kolon kanseri
• Diyetle yetersiz demir alımı, vegan/vejetaryen beslenme
• Gebelik ve emzirme dönemi artmış ihtiyaç
• B12 eksikliği: pernisiyöz anemi, vegan diyet, gastrektomi, metformin uzun kullanımı
• Folat eksikliği: alkolizm, gebelik, hemolitik anemiler
• Kronik hastalık anemisi: KBY, RA, kanser, kronik enfeksiyon
• Talasemi (Akdeniz anemisi) — Türkiye'de %2 taşıyıcılık
• Orak hücreli anemi — genetik, otozomal resesif
• Aplastik anemi, miyelodisplastik sendrom (kemik iliği yetmezliği)
• Hemoliz: otoimmün, G6PD eksikliği, mekanik (kalp kapağı)

Tanı

Tam kan sayımı temeldir: Hb, hematokrit, MCV (eritrosit hacmi), MCH, RDW değerlendirilir. MCV <80 fL mikrositer (demir, talasemi), 80-100 normositer (kronik hastalık, akut kanama), >100 makrositer (B12, folat) anemi düşündürür. Demir paneli: serum demiri, ferritin (ferritin <30 ng/mL demir eksikliği için tanısal; <100 ng/mL inflamasyon eşliğinde), transferrin satürasyonu, TIBC ölçülür. Periferik yayma morfoloji için kritiktir: hipokrom mikrositik (demir), makro-ovalositik + hipersegmente nötrofil (B12), şistositler (mikroanjiyopatik hemoliz). B12 ve folat düzeyi 60 yaş üstü ve makrositoz varlığında istenir. Kronik hastalık taraması için CRP, ferritin, kreatinin, TSH bakılır. Anemi nedeni netleşmeyen 40 yaş üstü hastalarda mutlaka GIS değerlendirmesi (gaitada gizli kan, gastroskopi, kolonoskopi) yapılmalı; talasemi şüphesinde hemoglobin elektroforezi istenmelidir.

Tedavi Yöntemleri

• Tedavinin temeli altta yatan nedenin saptanması ve düzeltilmesidir
• Demir eksikliğinde oral demir: 100-200 mg elementer demir/gün, aç karnına C vitamini ile
• Demir sülfat, glukonat, fumarat — toleranssa gün aşırı dozaj yan etkiyi azaltır
• Hedef ferritin >50-100 ng/mL'ye ulaşıncaya dek 3-6 ay devam edilmeli
• IV demir (ferrik karboksimaltoz, demir sukroz): oral toleranssızlık, malabsorpsiyon, KBY, hızlı gerekliyiz vakaları
• B12 eksikliğinde IM siyanokobalamin 1000 mcg, başlangıçta haftalık → aylık idame
• Folat eksikliğinde 5 mg/gün oral folik asit
• Eritropoietin (epoetin alfa, darbepoetin): KBY ve kemoterapiye bağlı anemide
• Kan transfüzyonu: Hb <7 g/dL veya semptomatik (Hb <8 + kardiyak hastalık)
• Talasemi major: kronik transfüzyon + demir şelasyonu (deferasiroks)
• Gebelikte 2. trimesterden itibaren rutin 30-60 mg demir profilaksisi
• Beslenme: kırmızı et, ciğer, yumurta, baklagil, koyu yeşil yapraklılar; tannin (çay/kahve) ve kalsiyum emilimi azaltır

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa İç Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:

• Açıklanamayan halsizlik, solukluk, eforda nefes darlığı varsa
• Adet kanaması 7 günden uzun veya pıhtılı/sosyal aktiviteyi engelleyici (kadında)
• Siyah (melena) veya kanlı dışkı, kahve telvesi şeklinde kusma → acil servis
• 40 yaş üstü erkek veya menopoz sonrası kadında yeni anemi → mutlaka GIS taraması
• Çocukta solukluk, iştahsızlık, gelişme geriliği
• Gebelik öncesi ve gebelikte tam kan sayımı
• Çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma + anemi → acil kardiyoloji
• Sarılık + koyu idrar + halsizlik → hemoliz şüphesi, acil değerlendirme

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Dengeli beslenme: haftada 2-3 gün kırmızı et, baklagil, koyu yeşil sebzeler
• C vitamini ile birlikte tüketim demir emilimini 3 kat artırır
• Çay ve kahveyi yemekten 1 saat önce/sonra için (tannin demir emilimini bloklar)
• Gebelikte rutin demir + folik asit takviyesi (folik asit gebelik öncesi 3 aydan başlanmalı)
• Süt çocuklarına 6. aydan sonra demir açısından zengin ek gıda
• "Demir Gibi Türkiye" programı kapsamında 4-12 ay bebeklere demir damla
• Yıllık tam kan sayımı: kadın, gebe, kronik hastalık, vegan/vejetaryen
• Riskli evlilik öncesi talasemi taşıyıcılık testi (T.C. Sağlık Bakanlığı önerisi)
• Helikobakter pilori varlığı demir emilimini azaltır, tedavi edilmeli
• Uzun süre PPI kullanan hastalarda yıllık demir-B12 takibi

İlgili Branşta Doktorlar

İç Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar