Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon) ICD-10: I10

Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon) Nedir?

Hipertansiyon; kan basıncının kalıcı olarak normal değerlerin üzerinde seyretmesi durumudur ve dünya genelinde önlenebilir ölümlerin en önemli nedenidir. Türkiye'de erişkinlerin yaklaşık üçte birini (PatenT2 çalışması: %32) etkiler; tanı oranı %54, kontrol oranı ise yalnızca %28'dir. "Sessiz katil" olarak bilinir çünkü uzun süre belirtisiz seyreder; ancak iskemik kalp hastalığı, inme, kalp yetmezliği, kronik böbrek hastalığı, retinopati ve demans için en önemli modifiable risk faktörüdür. AHA/ACC 2017 kılavuzu eşiği ≥130/80 mmHg'a çekmişken ESC/ESH 2024 kılavuzu ≥140/90 mmHg tanı eşiğini korur; ancak her iki kılavuz da yüksek riskli hastada agresif hedef (<130/80) önerir.

Belirtileri

Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Çoğunlukla belirtisiz — taramayla yakalanır (sessiz seyir)
• Şiddetli veya uzun süreli yüksek tansiyonda oksipital baş ağrısı (sabah)
• Baş dönmesi, kulak çınlaması
• Görme bulanıklığı, nokta görme (retinopati bulgusu)
• Burun kanaması (epistaksis)
• Çarpıntı, göğüste sıkışma
• Nefes darlığı (özellikle eforla — sol ventrikül disfonksiyonu)
• Yüzde kızarıklık, terleme
• Hipertansif acil durum bulguları: şiddetli baş ağrısı + kusma + bilinç değişikliği
• Atipik: noktüri (gece idrara çıkma), bacaklarda ödem
• Sekonder HT bulguları: paroksismal terleme/çarpıntı (feokromositoma), kas güçsüzlüğü (hiperaldosteronizm)
• İleri evrede: çift görme, fokal nörolojik bulgular (inme habercisi)

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Modifiable: aşırı tuz tüketimi (>5 g/gün)
• Modifiable: obezite ve abdominal yağlanma
• Modifiable: fiziksel inaktivite, sedanter yaşam
• Modifiable: aşırı alkol (>14 ünite/hafta erkek, >7 kadın)
• Modifiable: sigara kullanımı (akut etki + uzun vadede ateroskleroz)
• Modifiable: kronik psikososyal stres, uyku yetersizliği
• Modifiable: yüksek doymuş yağ, düşük potasyum/magnezyum içeren diyet
• Non-modifiable: yaş ilerlemesi (sistolik HT 65+ yaş)
• Non-modifiable: aile öyküsü ve genetik yatkınlık
• Non-modifiable: etnik köken (Afrikalı kökenlilerde daha şiddetli)
• Sekonder nedenler: kronik böbrek hastalığı, renal arter stenozu
• Endokrin sekonder: primer aldosteronizm, feokromositoma, Cushing sendromu, hipertiroidi
• İlaca bağlı: NSAİİ, oral kontraseptif, kortikosteroid, dekonjestan, kokain
• Obstrüktif uyku apne sendromu (sık sekonder neden)

Tanı

Tanı, en az iki ayrı muayenede standart koşullarda alınmış kan basıncı ortalamalarına dayanır; muayene öncesi hasta 5 dakika dinlenmeli, doğru manşet boyutu kullanılmalı ve her iki koldan ölçüm yapılmalıdır. Türk Kardiyoloji Derneği ve ESC/ESH 2024 kılavuzu ofis ölçümünde ≥140/90 mmHg, ev ölçümünde ≥135/85 mmHg, 24 saatlik ambulatuar (ABPM) ortalamasında ≥130/80 mmHg değerlerini HT olarak tanımlar. AHA/ACC 2017 kılavuzu ise 130-139/80-89 aralığını Evre 1 HT kabul eder. ABPM "beyaz önlük" ve "maskeli" hipertansiyon ayrımı için altın standarttır ve özellikle nokturnal dipping paterni kardiyovasküler riski öngörür. Hedef organ hasarı taraması zorunludur: 12 derivasyonlu EKG (sol ventrikül hipertrofisi), ekokardiyografi, idrar tahlili (mikroalbüminüri/proteinüri), serum kreatinin + eGFR, fundoskopik göz dibi muayenesi. Sekonder HT taraması için elektrolitler (Na, K), TSH, açlık glukozu, lipid profili, gerekirse plazma renin/aldosteron oranı, 24 saat idrar metanefrini, böbrek USG/Doppler istenir. Genç (<30 yaş), dirençli HT, ani başlangıç veya hipokalemi varlığında sekonder neden mutlaka aranmalıdır.

Tedavi Yöntemleri

• Yaşam tarzı değişikliği tüm hastalarda zorunlu birinci adım
• DASH diyeti: meyve-sebze, tam tahıl, düşük yağlı süt, az kırmızı et
• Tuz kısıtlaması <5 g/gün (1 çay kaşığı) — sodyum <2 g/gün
• Kilo verme: BKİ <25, bel çevresi kadın <88 cm / erkek <102 cm
• Düzenli aerobik egzersiz: haftada 150 dk orta yoğunluk veya 75 dk şiddetli
• Alkol kısıtlama, sigara bırakma, kafeini sınırlama
• Birinci basamak ilaçlar: ACE inhibitörleri (ramipril, perindopril, enalapril)
• ARB'ler: valsartan, telmisartan, losartan (ACE-i intoleransında)
• Kalsiyum kanal blokerleri: amlodipin, lerkanidipin (özellikle 60+ yaş, siyah ırk)
• Tiazid/tiazid benzeri diüretikler: hidroklorotiyazid, indapamid, klortalidon
• Beta-blokerler: koroner hastalık, kalp yetmezliği, ritim bozukluğu eşlik ederse
• Kombinasyon tedavisi (tek pillede ACE-i/ARB + KKB veya + diüretik) ilk basamak — adherans artırır
• Dirençli HT: spironolakton 4. basamak ajan; renal denervasyon seçili vakalarda
• Hipertansif acil durum: IV nitrogliserin, labetalol, nikardipin — yoğun bakım takibi

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Kardiyoloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• Tansiyon birden fazla ölçümde ≥140/90 mmHg üzerinde ise hekim değerlendirmesi
• Tansiyon ≥180/120 mmHg + organ hasarı bulgusu (göğüs ağrısı, nefes darlığı, görme bozukluğu, fokal nörolojik bulgu) → acil servis
• Şiddetli baş ağrısı, kusma, bilinç bulanıklığı → hipertansif ensefalopati şüphesi
• Diyabet, böbrek hastalığı, koroner hastalık öyküsünüz varsa düzenli kardiyoloji takibi
• Gebelikte tansiyon yüksekliği (preeklampsi riski) — acil obstetrik değerlendirme
• Tedaviye rağmen tansiyon hedefe ulaşmıyorsa (dirençli HT)
• Genç (<30 yaş) yeni HT tanısı — sekonder neden araştırması şart
• Yıllık tarama: 18-39 yaş 3-5 yılda bir, 40+ yaş yılda bir

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Birincil korunma: tuz alımını <5 g/gün tutma
• DASH diyeti, akdeniz tipi beslenme paterni benimseme
• Potasyum (muz, kayısı, ıspanak), magnezyum, kalsiyum açısından zengin gıdalar
• Sağlıklı kilo koruma (BKİ 18.5-25)
• Haftada 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz
• Sigarayı tamamen bırakma
• Alkol: erkek ≤14 ünite/hafta, kadın ≤7 ünite/hafta
• Stres yönetimi: meditasyon, yoga, nefes egzersizleri
• Uyku düzeni: 7-9 saat/gece, uyku apnesi taraması
• İkincil korunma: tanılı hastada ilaç uyumu, ev tansiyon takibi (günde 2 kez)
• Yıllık rutin tansiyon ölçümü (eczane/sağlık ocağı dahil)
• NSAİİ, dekonjestan gibi tansiyonu yükselten ilaçlardan kaçınma

İlgili Branşta Doktorlar

Kardiyoloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar