Migren ICD-10: G43

Migren Nedir?

Migren; tek taraflı, zonklayıcı karakterde, ışık ve sese duyarlılıkla seyreden kronik nörovasküler bir baş ağrısı hastalığıdır. Türkiye'de erişkin popülasyonun yaklaşık %16'sını etkiler ve kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha sık görülür. Ataklar 4-72 saat sürebilir; iş gücü kaybı ve yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkisi nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü tarafından en yetiyitirici 10 hastalık arasında gösterilmiştir. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (ICHD-3) sınıflamasına göre auralı ve aurasız migren olmak üzere iki ana tipte değerlendirilir. Erken tanı ve doğru profilaktik yaklaşım kronikleşmenin önüne geçer.

Belirtileri

Migren hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Tek taraflı, zonklayıcı orta-şiddetli baş ağrısı
• Fiziksel aktiviteyle artan ağrı (merdiven çıkma, eğilme)
• Işığa (fotofobi) ve sese (fonofobi) belirgin hassasiyet
• Bulantı, kusma veya iştahsızlık
• Görsel aura: zigzag çizgiler, parlak noktalar, görme alanında karartı (15-30 dk)
• Duyusal aura: yüz ve kolda karıncalanma, uyuşma
• Konuşma bozukluğu (afazik aura) — nadir
• Atak öncesi prodrom: esneme, iştah değişikliği, ruh hali oynamaları
• Postdrom dönemde 24 saate kadar süren halsizlik, "akıl bulanıklığı"
• Koku duyarlılığı (osmofobi)
• Boyun sertliği veya hassasiyet
• Adet dönemiyle ilişkili menstrüel migren (kadınlarda)

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Genetik yatkınlık (birinci derece akrabada %40-50 risk)
• Östrojen dalgalanmaları (adet, gebelik, menopoz, OKS kullanımı)
• Uyku düzensizliği (hem az hem fazla uyku tetikler)
• Öğün atlama ve dehidratasyon
• Tirosin/tiramin içeren besinler: eski peynir, salam, sosis
• Çikolata, fındık, MSG, aspartam, kırmızı şarap
• Kafein fazlalığı veya ani kesim
• Akut ve kronik stres, stres sonrası gevşeme (weekend migren)
• Hava basıncı, sıcaklık ve nem değişiklikleri
• Parlak ışık, yanıp sönen ekranlar, yoğun kokular
• Aşırı analjezik kullanımı (ilaç aşırı kullanım baş ağrısı — MOH)
• Obezite ve kronik hastalıklar (depresyon, anksiyete, fibromiyalji)

Tanı

Migren tanısı tamamen klinik öyküye dayanır; ICHD-3 kriterleri kullanılır. Aurasız migren için en az 5 atak, 4-72 saat süre, tek taraflı/zonklayıcı/orta-şiddetli/aktiviteyle artan özelliklerden en az ikisi ve bulantı veya foto/fonofobiden en az biri aranır. Auralı migrende ek olarak <60 dakika süren görsel/duyusal/dil belirtileri gereklidir. Atak günlüğü (sıklık, süre, tetikleyici, ilaç) tedavi planlamada belirleyicidir. Beyin MR veya BT yalnızca "kırmızı bayrak" varlığında istenir: 50 yaş üstü yeni başlangıç, ani şiddetli (thunderclap) ağrı, nörolojik defisit, kanser/immün yetmezlik öyküsü, hamilelik. Sekonder baş ağrılarını dışlamak için tam kan, CRP, TSH ve gerektiğinde lomber ponksiyon değerlendirilir.

Tedavi Yöntemleri

• Akut hafif-orta atak: parasetamol 1000 mg veya NSAİİ (ibuprofen 400-600 mg, naproksen 500 mg)
• Akut orta-şiddetli atak: triptanlar (sumatriptan 50-100 mg, eletriptan, rizatriptan) — ilk 30 dk içinde alınmalı
• Bulantı için antiemetik (metoklopramid, domperidon) — emilimi de artırır
• Gepantlar (ubrogepant, rimegepant) ve ditanlar (lasmiditan) — triptan kontrendike vakalarda
• Profilaksi başlatma kriterleri: ayda 4+ atak, atak süresi >12 saat, akut tedaviye yetersiz yanıt
• Profilaktik beta-bloker: propranolol 80-160 mg, metoprolol
• Antiepileptik: topiramat 50-100 mg, valproat (kadında dikkat)
• Antidepresan: amitriptilin 10-50 mg (özellikle uyku bozukluğu eşliğinde)
• CGRP monoklonal antikorlar: erenumab, fremanezumab, galkanezumab (aylık SC enjeksiyon)
• Kronik migrende botulinum toksini A (PREEMPT protokolü, 31 noktaya enjeksiyon)
• Davranışsal tedavi: biofeedback, BDT, mindfulness temelli stres azaltma
• Magnezyum 400 mg, riboflavin (B2) 400 mg, koenzim Q10 — kanıt düzeyi B

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Nöroloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• Ayda 4'ten fazla atak yaşıyorsanız profilaksi değerlendirmesi için nöroloji
• Akut tedaviye yanıt vermeyen, 72 saati aşan status migrenosus → acil servis
• Yeni ortaya çıkan veya karakter değiştiren baş ağrısı (50 yaş sonrası özellikle)
• Aniden zirveye ulaşan "yıldırım" baş ağrısı → acil servis (subaraknoid kanama dışlanmalı)
• Atak sırasında konuşma bozukluğu, kol/bacak güçsüzlüğü, görme kaybı (>1 saat süren aura)
• Ateş, ense sertliği, döküntü eşlik ediyorsa → acil (menenjit şüphesi)
• Akut analjezik kullanımı ayda 10 günü aşıyorsa (MOH riski)
• Gebelikte yeni başlayan veya değişen migren paterni

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Tetikleyici günlüğü tutarak kişisel tetikleyicileri belirleyin ve kaçının
• Uyku saatlerinizi sabit tutun: hafta sonu dahil aynı saatte yatıp kalkın
• Öğün atlamayın, kan şekeri dalgalanmalarını önleyin, günde 2-2.5 L su için
• Kafein alımını günde 200 mg altında ve sabit tutun
• Düzenli aerobik egzersiz: haftada 3-5 gün, 30-40 dakika orta yoğunluk
• Stres yönetimi: meditasyon, yoga, progresif kas gevşetme
• Ekran ergonomisi: 20-20-20 kuralı, mavi ışık filtresi
• Hormonal migrende perimenstrüel triptan veya NSAİİ profilaksisi
• Aşırı analjezik kullanımından kaçının (MOH önleme)
• Komorbid depresyon, anksiyete ve uyku apnesini tedavi ettirin

İlgili Branşta Doktorlar

Nöroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar