Bu sayfada
B12 Vitamini Eksikliği Nedir?
B12 vitamini (kobalamin) eksikliği, megaloblastik anemi ve nörolojik bozukluklara yol açan yaygın bir durumdur. Hayvansal gıdalarda bulunduğu için vejetaryen/vegan beslenenler, yaşlılar ve emilim bozukluğu olanlar risk altındadır. Erken tanı geri dönüşsüz nörolojik hasarı önler.
Belirtileri
B12 Vitamini Eksikliği hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Halsizlik, çabuk yorulma ve nefes darlığı (anemi bulguları)
- Solgun veya sarımsı cilt
- Dilde yanma, kızarıklık ve aftlar (glossit)
- El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma (periferik nöropati)
- Hafıza problemleri, konsantrasyon güçlüğü ve depresyon
- Denge bozukluğu ve yürüme güçlüğü
- Çarpıntı ve baş dönmesi
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Yetersiz alım (vegan/vejetaryen beslenme)
- Pernisiyöz anemi (intrinsik faktör eksikliği, otoimmün gastrit)
- Atrofik gastrit ve uzun süreli PPI/H2 reseptör blokeri kullanımı
- Mide veya ileum cerrahisi sonrası emilim bozukluğu
- Çölyak hastalığı ve Crohn hastalığı
- Metformin uzun dönem kullanımı
- İleri yaş (>60) ve aşırı alkol tüketimi
Tanı
Tanı serum B12 düzeyi ölçümü ile başlar; <200 pg/mL eksiklik olarak kabul edilir. 200-300 pg/mL sınırda değerlerde holotranskobalamin (aktif B12) ve metilmalonik asit (MMA), homosistein düzeyleri ile doğrulama yapılır. Yüksek MMA ve homosistein eksikliği destekler. Tam kan sayımında makrositoz (MCV >100 fL) ve periferik yaymada hipersegmente nötrofiller görülür. Pernisiyöz anemi şüphesinde anti-intrinsik faktör ve anti-parietal hücre antikorları bakılır. Schilling testi günümüzde nadiren kullanılır.
Tedavi Yöntemleri
- Şiddetli eksiklik / nörolojik bulgu: Hidroksokobalamin veya siyanokobalamin 1000 mcg IM, ilk hafta her gün
- İdame: 1000 mcg IM ayda bir, kalıcı emilim bozukluğunda ömür boyu
- Hafif eksiklik / diyet kaynaklı: Oral 1000-2000 mcg/gün siyanokobalamin
- Eşlik eden folik asit eksikliği varsa 5 mg/gün folat ilavesi (B12 verilmeden folat tek başına verilmez)
- Hayvansal gıda tüketiminin artırılması (kırmızı et, balık, yumurta, süt ürünleri)
- Vegan bireylerde B12 zenginleştirilmiş gıda veya takviye
- Altta yatan nedenin tedavisi (H. pylori eradikasyonu, çölyak diyeti)
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa İç Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:
- Ani gelişen denge kaybı, yürüme bozukluğu veya bilinç değişikliği acil servis
- Şiddetli halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı
- El-ayaklarda kalıcı uyuşma ve güçsüzlük
- Hafıza kaybı ve oryantasyon bozukluğu
- Anemi belirtileri ile birlikte göğüs ağrısı
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Dengeli ve hayvansal protein içeren beslenme
- Vegan/vejetaryenlerde düzenli B12 takviyesi (250-500 mcg/gün)
- 60 yaş üstü bireylerde yıllık B12 taraması
- Uzun süreli PPI/metformin kullananlarda düzenli kontrol
- Mide cerrahisi geçirenlerde proflaktik B12 takviyesi
- Gebelik ve emzirme döneminde yeterli B12 alımı
İlgili Branşta Doktorlar
İç Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
B12 Vitamini Eksikliği için hangi doktora gidilir?
B12 Vitamini Eksikliği tanı ve tedavisi için İç Hastalıkları uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
B12 Vitamini Eksikliği belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Halsizlik, çabuk yorulma ve nefes darlığı (anemi bulguları), Solgun veya sarımsı cilt, Dilde yanma, kızarıklık ve aftlar (glossit), El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma (periferik nöropati). Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
B12 Vitamini Eksikliği nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Şiddetli eksiklik / nörolojik bulgu: Hidroksokobalamin veya siyanokobalamin 1000 mcg IM, ilk hafta her gün, İdame: 1000 mcg IM ayda bir, kalıcı emilim bozukluğunda ömür boyu, Hafif eksiklik / diyet kaynaklı: Oral 1000-2000 mcg/gün siyanokobalamin. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.