Anksiyete Bozukluğu ICD-10: F41

Anksiyete Bozukluğu Nedir?

Anksiyete bozukluğu; günlük yaşamı bozacak şiddette, kontrol edilemeyen aşırı endişe, kaygı ve eşlik eden fiziksel-bilişsel belirtilerle seyreden bir ruhsal hastalık grubudur. Yaşam boyu prevalansı %15-30 arasında değişir; kadınlarda erkeklerden yaklaşık iki kat sıktır. Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB), panik bozukluk, sosyal anksiyete bozukluğu, özgül fobi, agorafobi ve ayrılma anksiyetesi alt tipleri vardır. Belirtiler tedavi edilmediğinde depresyon, madde kullanım bozukluğu, kardiyovasküler hastalık ve iş gücü kaybı riskini artırır. Erken tanı ve doğru tedavi ile hastaların büyük çoğunluğu belirgin iyileşme gösterir; bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve SSRI'lar ilk basamak kanıta dayalı tedavidir.

Belirtileri

Anksiyete Bozukluğu hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Bilişsel: sürekli endişe, felaketleştirme, kontrol etme ihtiyacı
• Bilişsel: konsantrasyon güçlüğü, dikkat dağınıklığı, "boş kafa" hissi
• Bilişsel: karar verememe, takıntılı düşünceler
• Duygusal: gerginlik, sinirlilik, sabırsızlık, ağlama atakları
• Otonomik: çarpıntı, taşikardi, göğüste sıkışma
• Otonomik: terleme, titreme, ağız kuruluğu
• Otonomik: nefes darlığı, hiperventilasyon, boğulma hissi
• Otonomik: bulantı, ishal, sık idrara çıkma, mide ağrısı
• Otonomik: baş dönmesi, sersemlik, sıcak/soğuk basması
• Somatik: kas gerginliği (özellikle boyun, omuz, çene), baş ağrısı
• Uyku: uykuya dalmada güçlük, sık uyanma, dinlendirmeyen uyku
• Davranışsal: kaçınma davranışı, sürekli güvence arama, ritüeller
• Panik atak: 10-20 dakika içinde zirveye ulaşan yoğun korku epizodu
• Çocuk/ergenlerde: okul reddi, somatik şikayetler (karın ağrısı), tırnak yeme

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Modifiable: kronik psikososyal stres, iş yükü, ekonomik baskı
• Modifiable: aşırı kafein tüketimi (>400 mg/gün)
• Modifiable: alkol, esrar, kokain, amfetamin kullanımı
• Modifiable: uyku yetersizliği ve düzensizliği
• Modifiable: sosyal izolasyon, destek ağı eksikliği
• Modifiable: ekran/sosyal medya aşırı kullanımı
• Non-modifiable: genetik yatkınlık (1. derece akrabada 3-5 kat risk)
• Non-modifiable: kadın cinsiyet (2 kat sık)
• Non-modifiable: beyinde GABA, serotonin, norepinefrin disregülasyonu
• Non-modifiable: amigdala hiperaktivitesi, prefrontal korteks regülasyon güçlüğü
• Çocukluk travmaları, ihmal, istismar öyküsü
• Tıbbi durumlar: hipertiroidi, feokromositoma, hipoglisemi, kardiyak aritmi, KOAH
• İlaçlar: beta-agonistler, kortikosteroidler, levotiroksin yüksek doz, tiroid hormonu
• Madde yoksunluğu (alkol, benzodiazepin, opioid)

Tanı

Tanı temel olarak klinik görüşmeye dayanır; DSM-5-TR veya ICD-11 tanı kriterleri kullanılır. Yaygın anksiyete bozukluğu için: en az 6 ay süreyle, günlerin yarısından fazlasında kontrolü güç aşırı endişe + huzursuzluk, çabuk yorulma, konsantrasyon güçlüğü, irritabilite, kas gerginliği ve uyku bozukluğu kriterlerinden en az 3'ü gerekir. Yapılandırılmış araçlar: GAD-7 (yaygın anksiyete tarama, ≥10 anlamlı), Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAM-A), Beck Anksiyete Envanteri (BAI), PHQ-9 (eşlik eden depresyon için). Tıbbi nedenleri dışlamak için rutin tetkikler: TSH ve sT4 (hipertiroidi), hemogram, açlık glukozu, elektrolitler, EKG (aritmi, uzun QT — ilaç seçimi öncesi), idrar toksikoloji (madde şüphesi varsa), B12 düzeyi. Sosyal anksiyete, panik bozukluk, OKB, PTSD ve obsesif kompulsif spektrum bozukluklarından ayırıcı tanı yapılır; depresyon ile komorbidite %60'a varır ve mutlaka taranmalıdır. Çocuklarda SCARED ölçeği kullanılır.

Tedavi Yöntemleri

• Konservatif (hafif vakalar): psikoeğitim, yaşam tarzı düzenleme, kendi kendine yardım kitapları
• Bilişsel davranışçı terapi (BDT) — en kanıtlı psikoterapi, 12-20 seans
• Maruz bırakma terapisi (özellikle özgül fobi, sosyal anksiyete, agorafobi)
• Mindfulness temelli stres azaltma (MBSR), kabul ve kararlılık terapisi (ACT)
• EMDR — travma kökenli anksiyetede
• SSRI antidepresanlar: essitalopram, sertralin, paroksetin, fluoksetin (ilk basamak)
• SNRI: venlafaksin XR, duloksetin (özellikle YAB)
• Buspiron — bağımlılık yapmaz, kronik anksiyetede destek tedavisi
• Pregabalin — YAB için ek seçenek, hızlı etki
• Benzodiazepinler (alprazolam, lorazepam): yalnızca akut/kriz dönemde, en fazla 2-4 hafta
• Beta-blokerler (propranolol): performans anksiyetesi, somatik belirti kontrolü
• Hidroksizin — kısa süreli, bağımlılık yapmayan anksiyolitik
• Düzenli aerobik egzersiz (haftada 150+ dk) — SSRI ile karşılaştırılabilir etkinlik
• Dijital terapiler: rehberli e-BDT uygulamaları, online psikoterapi

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Psikiyatri uzmanına başvurmanız önerilir:

• Kaygı 6 aydan uzun sürüyor ve günlük yaşamı bozuyorsa
• Tekrarlayan panik ataklar yaşanıyorsa
• Kaçınma davranışı sosyal/iş hayatını kısıtlıyorsa (agorafobi, sosyal fobi)
• Uyku bozukluğu, iştah kaybı, kilo değişikliği eşlik ediyorsa
• Madde/alkol kullanımı eşlik ediyor veya artıyorsa
• Depresif belirtiler, intihar düşünceleri varsa → acil (112, ALO 182)
• Fiziksel belirtiler (çarpıntı, göğüs ağrısı) için ilk değerlendirmede kardiyak nedenler dışlanmalı
• Gebelik veya postpartum dönemde kaygı belirtileri ortaya çıktıysa

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Birincil: düzenli uyku (7-9 saat), tutarlı uyku-uyanma saatleri
• Düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dakika)
• Kafein <400 mg/gün, alkolü sınırlama, sigara bırakma
• Mindfulness, meditasyon, nefes egzersizleri günlük pratik
• Sosyal bağları aktif tutma, güvenli destek ağı geliştirme
• Dengeli beslenme: omega-3 (balık), magnezyum (yeşil yapraklı), B vitaminleri
• Ekran zamanı ve sosyal medya kullanımının sınırlandırılması
• Stres yönetimi teknikleri (zaman yönetimi, sınır koyma)
• İkincil: risk grubunda (aile öyküsü, travma) erken belirtilerde profesyonel başvuru
• Tanılı hastada nüks önleme: BDT booster seansları, ilaç uyumu

İlgili Branşta Doktorlar

Psikiyatri alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar