Depresyon ICD-10: F32-F33

Depresyon Nedir?

Depresyon (majör depresif bozukluk); en az iki hafta süreyle çökkün ruh hali ve/veya eskiden zevk veren etkinliklere karşı ilgi-istek kaybıyla seyreden, biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkan klinik bir hastalıktır. DSÖ verilerine göre dünya genelinde 280 milyonu aşkın insanı etkiler ve küresel hastalık yükünün en önemli nedenleri arasındadır. Türkiye'de yaşam boyu prevalansı %10-15 düzeyindedir; kadınlarda erkeklere göre iki kat sıktır. Kalıtsal değildir ancak ailede depresyon öyküsü riski 2-3 kat artırır. Tedavi edilmediğinde intihar, iş ve sosyal işlev kaybı, eşlik eden bedensel hastalıkların kötüleşmesi gibi ciddi sonuçlara yol açar. İyi haber: psikoterapi, ilaç ve nöromodülasyon yaklaşımlarıyla vakaların %70-80'i tedaviden anlamlı yarar görür.

Belirtileri

Depresyon hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Çoğu gün, günün büyük bölümünde sürekli üzüntü, boşluk veya umutsuzluk
• Eskiden zevk veren etkinliklere karşı ilgi/istek kaybı (anhedoni)
• İştah ve kilo değişiklikleri (artış veya azalma, %5 üstü)
• Uyku bozukluğu: uykuya dalamama, sık uyanma, çok erken uyanma veya hipersomni
• Psikomotor ajitasyon veya retardasyon (başkalarınca gözlenebilir)
• Yorgunluk, enerji kaybı
• Değersizlik, aşırı veya uygunsuz suçluluk hissi
• Konsantrasyon, düşünme, karar verme güçlüğü
• Tekrarlayan ölüm düşünceleri, intihar düşüncesi, planı veya girişimi
• Açıklanamayan baş ağrısı, sırt ağrısı, sindirim problemleri
• Sosyal geri çekilme, iş/okul performans düşüşü
• Çocuk/ergende sinirlilik, davranış sorunları, somatik şikayetler ağır basabilir

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Genetik yatkınlık (birinci derece akrabada risk 2-3 kat)
• Nörotransmitter dengesizliği (serotonin, norepinefrin, dopamin)
• HPA aksı hiperaktivitesi (kronik kortizol yüksekliği)
• Erken çocukluk travmaları (istismar, ihmal, ebeveyn kaybı)
• Stresli yaşam olayları (boşanma, iş kaybı, yas, kronik hastalık)
• Hormonal değişiklikler: postpartum, perimenopoz, hipotiroidi
• Kronik tıbbi hastalıklar: kanser, MS, Parkinson, KOAH, KBY, kronik ağrı
• Madde ve alkol kullanım bozukluğu
• İlaçlar: kortikosteroid, interferon, beta-bloker, isotretinoin, kontraseptif
• B12 ve D vitamini eksikliği, hipotiroidi
• Mevsimsel paterne özgü (kış depresyonu — ışık eksikliği)
• Sosyal izolasyon, yoksulluk, ayrımcılık

Tanı

Tanı DSM-5-TR kriterleriyle konur: en az 2 hafta süreyle, günün büyük kısmında, çökkün ruh hali veya anhedoni olmak üzere 9 belirtiden en az 5'i bulunmalı ve önemli işlev kaybına yol açmalıdır. Klinik görüşme temeldir. Beck Depresyon Envanteri (BDI-II), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), PHQ-9 standardize ölçeklerdir; PHQ-9 ≥10 birinci basamakta orta-şiddetli depresyon eşiği kabul edilir. Tanı sırasında intihar riski mutlaka değerlendirilmeli (Columbia Suicide Severity Rating Scale). Bipolar bozukluk ayrımı kritiktir; hipomanik/manik dönem öyküsü taranmalıdır. Tıbbi nedenleri dışlamak için TSH, tam kan, B12, folat, D vitamini, kreatinin, karaciğer enzimleri, glukoz; gerekirse kortizol, kalsiyum istenir. Yaşlıda demans ayırıcı tanısı için MMSE/MoCA değerlendirmesi yapılır. Şiddet sınıflaması: hafif, orta, şiddetli; psikotik özelliklerin (sanrı, halüsinasyon) varlığı tedavi yaklaşımını değiştirir.

Tedavi Yöntemleri

• Hafif-orta depresyon: psikoterapi (BDT, kişilerarası terapi) ilk basamak
• Bilişsel davranışçı terapi (BDT) — kanıt düzeyi en yüksek psikoterapi
• Kişilerarası terapi (IPT) — ilişkisel sorunlar baskınsa
• Davranışsal aktivasyon, kabul ve kararlılık terapisi (ACT)
• Orta-şiddetli depresyon: ilaç + psikoterapi kombinasyonu
• SSRI: sertralin (50-200 mg), essitalopram (10-20 mg), fluoksetin, paroksetin — ilk tercih
• SNRI: venlafaksin, duloksetin — özellikle kronik ağrı eşliğinde
• Atipikler: mirtazapin (uyku-iştah problemli), bupropion (motivasyon-konsantrasyon)
• Vortioksetin, agomelatin — yeni nesil seçenekler
• Yanıtsız vakada: kombinasyon, lityum/T3 augmentasyonu, atipik antipsikotik eklemesi
• Elektrokonvülsif terapi (EKT): dirençli, psikotik, gebelik, intihar acili
• rTMS (tekrarlayan transkraniyal manyetik stim) — orta-direnli vakalarda
• Ketamin/esketamin nazal sprey — hızlı etkili, dirençli depresyon
• Egzersiz: haftada 3-5 gün, 30-45 dk aerobik (antidepresanla benzer etkili — hafif-orta'da)
• Işık terapisi (mevsimsel depresyonda 10.000 lux, sabah 30 dk)
• Antidepresan idame: ilk atakta 6-12 ay; rekürrenste 2 yıl veya daha uzun

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Psikiyatri uzmanına başvurmanız önerilir:

• Belirtiler iki haftadan uzun sürerse veya işlevselliği bozuyorsa
• İntihar veya kendine zarar verme düşüncesi → acil servis veya 112
• Aktif intihar planı veya araç edinmişse → acil psikiyatri
• Hamilelik veya postpartum dönemde herhangi bir depresif belirti
• Madde/alkol kullanımı eşlik ediyorsa
• Yeme veya uyku belirgin bozuldu, kilo hızla düşüyorsa
• Psikotik belirtiler: sesler duyma, sanrılar → acil psikiyatri
• Çocuk ve ergende davranış değişikliği, okul reddi, izolasyon
• Antidepresan başlandı ama 6-8 haftada yanıt yok ya da kötüleşme
• Geçmiş intihar girişimi öyküsü + yeni atak

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Düzenli uyku (7-9 saat), tutarlı yatış-kalkış saatleri
• Haftada 150 dk aerobik egzersiz (kanıtlanmış antidepresan etki)
• Akdeniz tipi beslenme (sebze, meyve, balık, zeytinyağı)
• Sosyal bağları güçlü tutmak — yalnızlık güçlü risk faktörü
• Stres yönetimi: mindfulness, meditasyon, nefes egzersizleri
• Alkol ve madde kullanımından kaçınma
• Kronik hastalıkların ve B12/D vitamini eksikliğinin tedavisi
• Hipotiroidi taraması (özellikle kadında postpartum)
• Risk grubunda (önceki atak, aile öyküsü) erken belirtilerde profesyonel destek
• Postpartum dönemde 6-8. haftada rutin EPDS taraması
• 184 SABİM, 182 Sağlık Bakanlığı, 0 800 314 5000 Türkiye İntihar Önleme Hattı

İlgili Branşta Doktorlar

Psikiyatri alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar