Bel Fıtığı (Lomber Disk Hernisi) ICD-10: M51

Bel Fıtığı (Lomber Disk Hernisi) Nedir?

Bel fıtığı (lomber disk hernisi); omurları yastıklayan intervertebral diskin iç jelimsi kısmının (nukleus pulposus) dış fibröz halkayı (anulus fibrozus) yırtarak spinal kanala doğru taşması ve sinir köküne basınç uygulamasıdır. En sık L4-L5 ve L5-S1 seviyelerinde görülür; 30-50 yaş arası erişkinlerin yaklaşık %2-3'ünü etkiler. Türkiye'de erişkinlerin %80'i hayatlarının bir döneminde bel ağrısı yaşar; ancak gerçek disk hernisi tüm bel ağrılarının yalnızca %1-2'sini oluşturur. Vakaların büyük çoğunluğu (%80-90) konservatif tedaviyle 6-12 hafta içinde iyileşir; cerrahi yalnızca kuvvet kaybı, kontrol kaybı veya inatçı ağrıda gereklidir.

Belirtileri

Bel Fıtığı (Lomber Disk Hernisi) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Bele lokalize, aniden veya kademeli başlayan ağrı
• Kalça, uyluk arkası, baldır ve ayağa yayılan tek taraflı ağrı (siyatik)
• Öksürmek, hapşırmak, ıkınmakla artan ağrı (Valsalva)
• Uzun süre oturma veya ayakta durmakla şikayetin artması
• Bacak veya ayakta uyuşma, karıncalanma (parestezi)
• Ayak parmakları veya ayak bileğinde güçsüzlük (düşük ayak)
• Düz bacak kaldırma testinde 60° altında ağrı (Lasègue pozitif)
• Refleks değişiklikleri (patella, aşil)
• Belin sertleşmesi, hareket kısıtlılığı
• Cauda equina sendromu: perine uyuşması, idrar/dışkı kontrolü kaybı (acil)
• Cinsel fonksiyon bozukluğu
• Yatakta dönmekle veya öne eğilmekle keskinleşen ağrı

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Yaşa bağlı disk dejenerasyonu (su içeriği azalır, esneklik kaybolur)
• Tek seferlik travmatik yüklenme (ağır kaldırma + bükülme + rotasyon)
• Mesleki risk: tekrarlayıcı eğilme, kaldırma, vibrasyon (şoför, hemşire, işçi)
• Uzun süreli oturma (özellikle kötü postür ile)
• Aşırı kilo ve obezite (omurgaya yük artışı)
• Sigara (disk beslenmesini azaltır, dejenerasyonu hızlandırır)
• Karın ve sırt kaslarının zayıflığı (core stabilite eksikliği)
• Genetik yatkınlık (kollajen yapısındaki polimorfizmler)
• Hamilelik (hormonal gevşeme + mekanik yük)
• Anatomik anomaliler: spondilolistezis, dar kanal
• Yüksek darbeli sporlar: ağırlık kaldırma, futbol
• Yaş 30-50 arası (genç diskte yırtılma daha kolay)

Tanı

Detaylı anamnez ve nörolojik muayene tanının temelidir. Düz bacak kaldırma (Lasègue), kontralateral SLR, femoral germe testi sinir kökü gerilmesini gösterir. Motor güç (özellikle L4 quadriceps, L5 ayak başparmak ekstansörü, S1 plantar fleksiyon), duyusal dermatom haritası ve refleksler değerlendirilir. Görüntülemede altın standart lomber MR'dır: disk seviyesi, herniasyon tipi (bulging, protrüzyon, ekstrüzyon, sekestrasyon), sinir kökü kompresyonu net görülür. BT pacemakerlı hastalarda alternatiftir. Düz grafi kemik patolojileri ve dizilim için faydalıdır. EMG ve sinir iletim çalışması motor defisit varlığında kök seviyesini doğrulamak için kullanılır. "Kırmızı bayraklar" mutlaka taranmalı: 50 yaş üstü yeni başlangıç, kanser öyküsü, ateş, kilo kaybı, immün yetmezlik, IV ilaç kullanımı, gece artan ağrı, sürekli kötüleşen defisit. Görüntüleme sadece klinik karar değiştirecekse istenmelidir; asemptomatik 40 yaş üstü erişkinlerin %30'unda MR'da disk patolojisi bulunur.

Tedavi Yöntemleri

• İlk 6 hafta konservatif tedavi (vakaların %80-90'ı iyileşir)
• Akut dönemde 1-2 gün relatif istirahat, ardından aktiviteye dönüş
• NSAİİ: ibuprofen, naproksen, diklofenak — 2-4 hafta
• Asetaminofen + zayıf opioid (tramadol) — şiddetli vakada kısa süreli
• Kas gevşetici: tizanidin, siklobenzaprin (gece tek doz)
• Nöropatik ağrı için gabapentin, pregabalin
• Fizik tedavi: TENS, ultrason, manuel terapi, McKenzie egzersizleri
• Egzersiz programı: core stabilite, lomber stabilizasyon, esneme
• Epidural steroid enjeksiyonu: radikülopati baskınsa, 3-6 ay geçici rahatlama
• Cerrahi endikasyon: ilerleyici motor defisit, cauda equina (acil!), 6-12 hafta konservatif başarısız
• Mikrodiskektomi (altın standart cerrahi, küçük insizyon)
• Endoskopik diskektomi (transforaminal/interlaminar)
• Yapay disk replasmanı, füzyon — seçili vakalar
• Postür eğitimi, ergonomi, kilo kontrolü uzun vadeli temel

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Beyin ve Sinir Cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir:

• Bele veya bacağa yayılan ağrı 1-2 haftadan uzun sürerse
• Bacakta progresif güçsüzlük (ayak düşmesi, merdiven çıkamama)
• Perine ve makat çevresinde uyuşma (eyer anestezisi) → acil servis
• İdrar tutamama veya yapamama, dışkı inkontinansı → acil (cauda equina)
• Cinsel fonksiyon kaybı + bel ağrısı → acil
• Ateş, kilo kaybı, gece terlemesi + bel ağrısı (enfeksiyon/malignite)
• Travma sonrası (düşme, trafik kazası) bel ağrısı
• Kanser öyküsü olan hastada yeni başlayan bel ağrısı

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Doğru kaldırma tekniği: dizleri bük, yükü vücuda yakın tut, beli düz tut
• Düzenli core ve sırt güçlendirme (plank, bird-dog, glute bridge)
• Haftada 3-5 gün düşük etkili aerobik: yüzme, yürüyüş, bisiklet
• Yoga ve pilates esneklik + stabilite için ideal
• Sağlıklı kilo: VKİ 18.5-25 arasında tutun
• Ergonomik çalışma: ekran göz hizasında, lomber destekli sandalye
• 30-45 dakikada bir ayağa kalkıp esneme
• Uyku pozisyonu: yan yatın, dizler arasına yastık
• Sigarayı bırakın (disk dejenerasyonu hızlandırır)
• Stres yönetimi: kronik gerginlik kas spazmını artırır

İlgili Branşta Doktorlar

Beyin ve Sinir Cerrahisi alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar