Bu sayfada
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); çocukluk çağında başlayan, gelişimsel düzeye uygun olmayan dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite-impulsivite belirtileriyle karakterize, akademik, sosyal ve mesleki işlevselliği belirgin biçimde etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. Tanı DSM-5 ölçütlerine göre konur; tedavi davranışsal müdahaleler, psikoeğitim ve seçilmiş olgularda metilfenidat veya atomoksetin gibi ilaçların birlikte kullanımını içerir.
Belirtileri
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Ayrıntılara dikkat edememe ve dikkatsizce hatalar yapma
- Verilen görevleri sürdürmede ve tamamlamada güçlük
- Konuşulanı dinlemiyor gibi görünme, yönergeleri izleyememe
- Eşyalarını sık kaybetme, unutkanlık ve plansızlık
- Yerinde duramama, çok konuşma, sürekli hareketlilik
- Sırasını bekleyememe, sözü kesme, aceleci davranışlar
- Akademik başarısızlık, akran ilişkilerinde sorunlar ve özgüven kaybı
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Güçlü genetik yatkınlık ve ailesel kümelenme
- Prefrontal korteks ve striatumdaki dopaminerjik/noradrenerjik işlev bozukluğu
- Düşük doğum ağırlığı ve preterm doğum
- Gebelikte sigara, alkol ve madde kullanımı
- Perinatal hipoksi ve doğum komplikasyonları
- Erken çocuklukta ihmal, travma, yoğun stres
- Kurşun gibi nörotoksik maddelere maruziyet
Tanı
Tanı, DSM-5 ölçütlerine göre dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite-impulsivite başlıklarında 12 yaş öncesinde başlayan, en az altı aydır süren ve en az iki ortamda (ev, okul) belirgin işlev kaybına yol açan en az 6 belirti (ergen ve erişkinlerde en az 5) ile konur. Değerlendirmede ayrıntılı anamnez, gelişim öyküsü, Conners, SNAP-IV veya Vanderbilt gibi öğretmen ve aile dereceleme ölçekleri kullanılır. Tiroid işlevleri, işitme-görme muayenesi, uyku bozuklukları ve öğrenme güçlüğü ile psikiyatrik eştanılar mutlaka dışlanır.
Tedavi Yöntemleri
- Aile ve öğretmene yönelik psikoeğitim ve DEHB hakkında bilgilendirme
- Davranışçı ebeveynlik eğitimi ve okulda bireysel eğitim planı
- Bilişsel davranışçı terapi, sosyal beceri eğitimi ve özgüven çalışmaları
- Orta-ağır olgularda uyarıcı tedavi (metilfenidat) ilk seçenek
- Uyarıcı tolere edilemeyen ya da kontrendike olgularda atomoksetin veya guanfasin
- Uyku düzeni, fiziksel aktivite ve ekran süresinin düzenlenmesi
- Depresyon, anksiyete, öğrenme güçlüğü gibi eştanıların ayrı ayrı tedavisi
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir:
- Okul başarısında belirgin düşüş ve sınıf disiplin sorunları
- Akran ilişkilerinde ciddi bozulma, sürekli çatışma
- Aile içi gerginlik ve ebeveyn-çocuk ilişkisinde belirgin sorun
- Trafik kazası, yaralanma riski oluşturan aşırı impulsif davranışlar
- Eşlik eden depresyon, anksiyete veya öz kıyım düşünceleri
- İlaç tedavisi sırasında iştahsızlık, uyku bozukluğu, kalp çarpıntısı gibi yan etkiler
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Gebelikte sigara, alkol ve madde kullanımından kaçınılması
- Düzenli gebelik takibi ve preterm doğumun önlenmesi
- Erken çocukluk döneminde destekleyici, öngörülebilir ebeveynlik
- Yeterli uyku, dengeli beslenme ve fiziksel aktivitenin desteklenmesi
- Aşırı ekran süresinin sınırlandırılması
- Risk altındaki çocuklarda erken nörogelişimsel değerlendirme
İlgili Branşta Doktorlar
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu için hangi doktora gidilir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tanı ve tedavisi için Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Ayrıntılara dikkat edememe ve dikkatsizce hatalar yapma, Verilen görevleri sürdürmede ve tamamlamada güçlük, Konuşulanı dinlemiyor gibi görünme, yönergeleri izleyememe, Eşyalarını sık kaybetme, unutkanlık ve plansızlık. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Aile ve öğretmene yönelik psikoeğitim ve DEHB hakkında bilgilendirme, Davranışçı ebeveynlik eğitimi ve okulda bireysel eğitim planı, Bilişsel davranışçı terapi, sosyal beceri eğitimi ve özgüven çalışmaları. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.