Bu sayfada
Alzheimer Hastalığı Nedir?
Alzheimer hastalığı, dünyada ve Türkiye'de en sık görülen demans (bunama) nedenidir. Beyinde amiloid plak ve nörofibriler yumak birikimiyle başlayan, özellikle hipokampus bölgesinde nöron kaybı ve atrofi ile ilerleyen kronik nörodejeneratif bir hastalıktır. İlk belirti genellikle yakın bellek kaybıdır; zamanla dil, yönelim, yargılama ve günlük yaşam becerileri bozulur. Tanı klinik değerlendirme, MMSE/MoCA gibi kognitif testler, beyin MR ve gerekirse amiloid PET veya BOS biyobelirteçleri ile konur. Tedavide asetilkolinesteraz inhibitörleri (donepezil, rivastigmin, galantamin) ve memantin kullanılırken, son yıllarda anti-amiloid monoklonal antikorlar (lecanemab, donanemab) erken evre hastalarda hastalık ilerlemesini yavaşlatmaktadır.
Belirtileri
Alzheimer Hastalığı hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Yakın olayları, isimleri ve randevuları sık sık unutma
- Tanıdık yerlerde yön bulmada ve zaman/mekan oryantasyonunda bozulma
- Kelime bulma güçlüğü, konuşmanın fakirleşmesi ve anlamayı yitirme
- Para yönetimi, yemek pişirme, ilaç alma gibi günlük işlerde beceriksizlik
- Kişilik değişiklikleri, içe kapanma, şüphecilik veya ajitasyon
- Uyku-uyanıklık döngüsünde bozulma ve akşam saatlerinde huzursuzluk (sundowning)
- İleri evrede yürüyememe, yutma güçlüğü ve idrar-gaita inkontinansı
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Beyinde beta-amiloid plak ve hiperfosforile tau proteininden oluşan nörofibriler yumak birikimi
- Hipokampus ve temporal korteksin ilerleyici atrofisi ile kolinerjik nöron kaybı
- İleri yaş (65 yaş üzeri en güçlü risk faktörü)
- Genetik yatkınlık: APOE ε4 alleli ve erken başlangıçlı formlarda APP, PSEN1, PSEN2 mutasyonları
- Hipertansiyon, diyabet, obezite, dislipidemi gibi vasküler risk faktörleri
- Düşük eğitim düzeyi, sosyal izolasyon ve fiziksel inaktivite
- Tekrarlayan kafa travması ve uzun süreli işitme kaybı
Tanı
Tanı, ayrıntılı nörolojik muayene ve hasta yakınından alınan bilişsel öykü ile başlar; MMSE ve MoCA gibi tarama testleriyle bilişsel düşüş objektifleştirilir. Beyin MR'da hipokampus ve medial temporal lob atrofisi gösterilir; vasküler demans, normal basınçlı hidrosefali ve tümör gibi diğer nedenler dışlanır. Şüpheli olgularda amiloid PET, FDG-PET veya BOS'ta beta-amiloid 42, total tau ve fosfo-tau biyobelirteçleri ile tanı desteklenir. B12, folat ve tiroid fonksiyonları gibi geri dönüşümlü demans nedenleri rutin olarak taranır.
Tedavi Yöntemleri
- Hafif-orta evrede asetilkolinesteraz inhibitörleri (donepezil, rivastigmin, galantamin)
- Orta-ileri evrede NMDA reseptör antagonisti memantin tek başına veya kombine tedavi
- Erken evre Alzheimer'da anti-amiloid monoklonal antikorlar (lecanemab, donanemab) ile hastalık seyrini değiştirici tedavi
- Depresyon, anksiyete ve psikotik belirtiler için SSRI veya düşük doz atipik antipsikotik (dikkatli kullanım)
- Bilişsel uyarı egzersizleri, müzik terapisi ve gerçeklik yönelimi gibi non-farmakolojik yaklaşımlar
- Düşme önleme, ev güvenliği düzenlemesi ve bakım veren eğitimi
- Vasküler risk faktörlerinin (HT, DM, dislipidemi) sıkı kontrolü
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Nöroloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- Yakın bellek kaybı altı aydan uzun süredir devam ediyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa
- Tanıdık yerlerde kaybolma, alışveriş veya para yönetiminde zorlanma başladıysa
- Kişilik değişikliği, şüphecilik, ajitasyon veya halüsinasyon ortaya çıktıysa
- Aniden başlayan konfüzyon, dengesizlik veya konuşma bozukluğu varsa (acil)
- Ailede erken başlangıçlı (65 yaş öncesi) demans öyküsü ve unutkanlık şikayeti varsa
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Akdeniz veya MIND diyeti, düzenli aerobik egzersiz (haftada en az 150 dakika)
- Hipertansiyon, diyabet ve kolesterolün yaşam boyu kontrolü
- Sigara ve aşırı alkolden uzak durma
- Sosyal etkileşim, hobiler, okuma ve yabancı dil gibi bilişsel rezerv artırıcı aktiviteler
- İşitme kaybının erken dönemde işitme cihazı ile düzeltilmesi
- Kaliteli ve düzenli uyku ile depresyonun erken tedavisi
İlgili Branşta Doktorlar
Nöroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Alzheimer Hastalığı için hangi doktora gidilir?
Alzheimer Hastalığı tanı ve tedavisi için Nöroloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Alzheimer Hastalığı belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Yakın olayları, isimleri ve randevuları sık sık unutma, Tanıdık yerlerde yön bulmada ve zaman/mekan oryantasyonunda bozulma, Kelime bulma güçlüğü, konuşmanın fakirleşmesi ve anlamayı yitirme, Para yönetimi, yemek pişirme, ilaç alma gibi günlük işlerde beceriksizlik. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Alzheimer Hastalığı nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Hafif-orta evrede asetilkolinesteraz inhibitörleri (donepezil, rivastigmin, galantamin), Orta-ileri evrede NMDA reseptör antagonisti memantin tek başına veya kombine tedavi, Erken evre Alzheimer'da anti-amiloid monoklonal antikorlar (lecanemab, donanemab) ile hastalık seyrini değiştirici tedavi. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.