Hepatit B ICD-10: B16-B18.1

Hepatit B Nedir?

Hepatit B virüsü (HBV); kısmen çift sarmallı DNA virüsüdür ve dünya genelinde 296 milyon kronik taşıyıcı bulunduğu tahmin edilmektedir. Hepatit B karaciğeri akut veya kronik iltihaplandıran, anneden bebeğe, kanla ve cinsel yolla bulaşan ciddi bir enfeksiyondur. Erişkinde akut enfeksiyonun %95'i iyileşirken, perinatal bulaşta kronikleşme %90'a ulaşır. Türkiye 2002'den önce orta endemisite (HBsAg %4-5) bölgesiydi; ulusal aşı programı sayesinde günümüzde %1-2'lere düşmüştür. Kronik hepatit B siroz, hepatoselüler karsinom (HCC) ve karaciğer yetmezliği riskinin temel sebebidir. Etkili antiviral tedaviler (entekavir, tenofovir) virüsü baskılayarak sirozu ve HCC riskini önemli ölçüde azaltır. Aşı ile %95'ten fazla koruma sağlanır.

Belirtileri

Hepatit B hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Akut hepatit B sıklıkla asemptomatiktir (%70 erişkinde belirtisiz)
• Akut semptomatik dönemde: aşırı yorgunluk, halsizlik
• İştahsızlık, bulantı, kusma
• Sağ üst karın ağrısı, hassasiyet
• Sarılık (skleralarda + cildde) — vakaların %30-40'ında
• İdrar renginde koyulaşma (kola rengi)
• Açık (kil) renkli dışkı
• Eklem ve kas ağrıları, hafif ateş
• Cilt döküntüleri, ürtiker
• Kronik hepatit B genellikle asemptomatiktir
• İlerlemiş hastalıkta: asit, alt ekstremite ödemi, kanama eğilimi
• Siroz/HCC döneminde kilo kaybı, ensefalopati, hematemez

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• HBV ile temas: enfekte kan, semen, vajinal sekresyon
• Perinatal bulaş: HBsAg(+) anneden bebeğe doğumda (en yüksek kronikleşme)
• Korunmasız cinsel ilişki (özellikle çok partnerli)
• IV ilaç bağımlılığı, ortak iğne kullanımı
• Hijyenik olmayan dövme, piercing, akupunktur, sünnet, kuaför
• Sağlık çalışanlarında iğne batması, kazaları
• Kan ve kan ürünleri transfüzyonu (1992 öncesi yüksek risk)
• Diyaliz hastaları, organ nakli alıcıları
• Hapishane, askeri kışla, bakımevi gibi toplu ortamlar
• Hijyenik olmayan diş hekimi-tıbbi girişimler
• Ev içi temas: aynı diş fırçası, tıraş bıçağı, manikür seti
• Endemik bölgeye seyahat (Afrika, Asya-Pasifik)

Tanı

Hepatit B tanı ve evrelemesi serolojik ve viroloji testleriyle yapılır. HBsAg (yüzey antijeni) 6 ayın üzerinde pozitifliği kronik enfeksiyonu gösterir. Anti-HBs pozitifliği aşı ya da geçirilmiş enfeksiyona bağlı bağışıklığı, anti-HBc IgM akut enfeksiyonu, anti-HBc IgG geçirilmiş veya kronik enfeksiyonu belirtir. HBeAg ve anti-HBe replikasyon evresi hakkında bilgi verir; HBeAg(+) genellikle yüksek viral replikasyonu, anti-HBe(+) düşük replikasyonu gösterir. HBV-DNA kantitatif ölçümü tedavi kararı ve takipte kritiktir (≥2.000 IU/mL tedavi düşündürür). Karaciğer enzimleri (ALT, AST), albümin, bilirubin, INR, AFP rutin değerlendirilir. Fibrozis evrelemesi için FibroScan (transient elastografi), FIB-4 ve APRI skorları, gerektiğinde karaciğer biyopsisi yapılır. Tüm yeni HBV tanılı hastalarda HCV, HDV (delta), HIV ko-enfeksiyon taraması; karaciğer USG ile HCC taraması (kronik hastada 6 ayda bir USG + AFP) önerilir. AASLD ve EASL kılavuzları evre ve tedavi kararını belirler.

Tedavi Yöntemleri

• Akut hepatit B: çoğunlukla destek tedavi, %95 spontan iyileşme
• Akut karaciğer yetmezliği gelişirse: antiviral + transplant değerlendirmesi
• Kronik HBV tedavi endikasyonu: HBV-DNA ≥2000 IU/mL + ALT yüksekliği veya fibrozis ≥F2
• Birinci basamak antiviraller: entekavir 0.5 mg/gün
• Tenofovir disoproksil fumarat (TDF) 300 mg/gün
• Tenofovir alafenamid (TAF) 25 mg/gün — daha iyi renal-kemik profili
• Pegile interferon alfa-2a: 48 hafta, genç hasta + düşük viral yük + yüksek ALT
• Antiviral tedavi süresi: HBeAg(+) serokonversiyon + 12 ay; HBeAg(-) genellikle uzun süreli
• HBsAg kaybı (fonksiyonel kür) seyrek fakat ideal hedef
• Siroz tanılı hastada tedavi ömür boyu, eklem ve böbrek takibi
• HCC taraması: 6 ayda bir USG + AFP (siroz, ailede HCC, 40+ erkek Asyalı, 50+ kadın)
• Alkolden tam kaçınma, hepatotoksik ilaçlardan uzak durma
• Hepatit A aşısı (HBV'li hastada koruma)
• Aile bireyleri ve seksüel partnerlerin taranması + aşılanması

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Gastroenteroloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• HBsAg pozitif çıktıysanız: gastroenteroloji/enfeksiyon hastalıkları konsültasyonu
• Risk faktörü varsa (ailede HBV, riskli temas, IV ilaç) tarama yaptırın
• Riskli kan/iğne teması sonrası 24-72 saat içinde mutlaka başvurun (post-exposure profilaksi: HBIG + aşı)
• Gebelik planlanıyorsa anti-HBs ve HBsAg kontrolü; gerekirse aşı
• Gebelikte HBsAg(+) ise bebeğe doğumda HBIG + aşı (12 saat içinde)
• Kronik HBV'liyseniz 3-6 ayda bir HBV-DNA, ALT, USG kontrolü
• Sarılık + bulantı + halsizlik + koyu idrar → derhal hekim
• Asit, kanama, bilinç bulanıklığı → acil servis (siroz dekompansasyonu)
• Hemodiyaliz, kemoterapi, immünsupresif tedavi başlanacaksa HBV taraması şart
• HIV (+) hastada mutlaka HBV taraması

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Hepatit B aşısı: ulusal aşı takviminde doğumda + 1. ay + 6. ay (3 doz)
• Aşıyla %95+ koruma; anti-HBs >10 mIU/mL koruyucu kabul edilir
• Risk gruplarına ek doz (sağlık çalışanı, diyaliz, IV ilaç bağımlısı)
• Korunmalı cinsel ilişki (kondom), partner sayısını sınırlama
• Hijyenik olmayan dövme, piercing, sünnet, akupunkturdan kaçınma
• Kişisel eşyaları (tıraş bıçağı, diş fırçası, manikür makas) paylaşmama
• Sağlık çalışanlarında standart önlemler, iğne ucu güvenliği
• IV ilaç kullanımı varsa iğne paylaşmama, temiz iğne programları
• Gebelik öncesi anti-HBs durumu kontrolü, gerekirse aşı
• HBsAg(+) annelerin bebeklerine doğumda HBIG + aşı
• Endemik bölge seyahat öncesi tam aşılanma
• Aile içi tarama: HBsAg(+) hastanın ev halkı + partneri test edilmeli

İlgili Branşta Doktorlar

Gastroenteroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar