Bu sayfada
Çölyak Hastalığı Nedir?
Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan bireylerde glutene karşı gelişen otoimmün bir ince bağırsak hastalığıdır. Buğday, arpa, çavdar içeren gıdalar bağırsak villuslarında hasara yol açar. Ömür boyu glutensiz diyet temel tedavidir; tedavi edilmediğinde malabsorpsiyon, osteoporoz ve lenfoma riski artar.
Belirtileri
Çölyak Hastalığı hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Kronik ishal veya yağlı dışkı (steatore)
- Karın şişkinliği, gaz ve karın ağrısı
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Demir, B12, folat eksikliğine bağlı anemi
- Çocukta büyüme geriliği ve puberte gecikmesi
- Dermatit herpetiformis (kaşıntılı veziküler döküntü)
- Kemik ağrısı, osteopeni / osteoporoz
- Aft, glossit ve diş minesi defektleri
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Genetik yatkınlık (HLA-DQ2 ve HLA-DQ8)
- Glutene (gliadin) karşı otoimmün reaksiyon
- Aile öyküsü (birinci derece akrabada %10 risk)
- Tip 1 diyabet, otoimmün tiroidit, Down sendromu eşlikçileri
- Erken çocukluk döneminde gluten ile temas
- Bağırsak mikrobiyotasında değişiklikler
Tanı
Tanı için hasta gluten içeren diyetteyken serolojik testler yapılır. Anti-doku transglutaminaz IgA (anti-tTG IgA) en yüksek duyarlılık ve özgüllüğe sahiptir; total IgA eksikliği dışlanmalıdır. Anti-endomisyum IgA (EMA) ve deamide gliadin peptid (DGP) antikorları kullanılır. Pozitif seroloji sonrası üst gastrointestinal endoskopi ile duodenumdan en az 4-6 biyopsi alınır. Histopatolojide Marsh sınıflaması (Marsh 0-IV) kullanılır; villöz atrofi (Marsh IIIa-c), kript hiperplazisi ve intraepitelyal lenfositoz tipiktir. Şüpheli vakalarda HLA-DQ2/DQ8 tiplemesi yardımcıdır.
Tedavi Yöntemleri
- Ömür boyu sıkı glutensiz diyet (buğday, arpa, çavdar, kepek tamamen kesilir)
- Glutensiz tahıllar: Pirinç, mısır, karabuğday, kinoa, darı, glutensiz yulaf
- Eksik vitamin ve mineral replasmanı (demir, B12, folat, D vitamini, kalsiyum, çinko)
- Refrakter çölyak hastalığında budesonid veya sistemik kortikosteroid
- Osteoporoz açısından DEXA ve uygun tedavi
- Diyetisyen takibi ve eğitim
- Çapraz kontaminasyondan kaçınma (mutfak ekipmanları, restoran seçimi)
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Gastroenteroloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- Şiddetli kilo kaybı ve dehidratasyon
- Şiddetli karın ağrısı ve kusma
- Belirgin halsizlik, çarpıntı ve solunum sıkıntısı (anemi)
- Çocukta büyüme geriliği fark edildiğinde
- Diyete rağmen devam eden semptomlar (refrakter çölyak şüphesi)
- Yaygın kaşıntılı döküntü (dermatit herpetiformis)
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Aile bireylerinde tarama (anti-tTG IgA)
- Erken tanı ile komplikasyonlardan korunma
- Etiket okuma alışkanlığı ve glutensiz logosu kontrolü
- Pnömokok aşısı (hiposplenizm riski nedeniyle)
- Osteoporozdan korunma için D vit + kalsiyum
- Yıllık seroloji takibi ile diyet uyumunun değerlendirilmesi
İlgili Branşta Doktorlar
Gastroenteroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çölyak Hastalığı için hangi doktora gidilir?
Çölyak Hastalığı tanı ve tedavisi için Gastroenteroloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Çölyak Hastalığı belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Kronik ishal veya yağlı dışkı (steatore), Karın şişkinliği, gaz ve karın ağrısı, Açıklanamayan kilo kaybı, Demir, B12, folat eksikliğine bağlı anemi. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Çölyak Hastalığı nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Ömür boyu sıkı glutensiz diyet (buğday, arpa, çavdar, kepek tamamen kesilir), Glutensiz tahıllar: Pirinç, mısır, karabuğday, kinoa, darı, glutensiz yulaf, Eksik vitamin ve mineral replasmanı (demir, B12, folat, D vitamini, kalsiyum, çinko). Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.