Bu sayfada
Karaciğer Yağlanması (NAFLD/MASLD) Nedir?
Karaciğer yağlanması; karaciğer hücrelerinde %5'in üzerinde trigliserid birikimi ile karakterize, metabolik sendromla yakından ilişkili kronik bir hastalıktır. 2023'te uluslararası uzlaşı ile non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) yerine metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD) terimi benimsenmiştir; tanı için en az bir kardiyometabolik risk faktörü (obezite, prediyabet/diyabet, hipertansiyon, dislipidemi) varlığı gerekir. Basit steatozdan başlayarak metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit (MASH; eski adıyla NASH), ilerleyici fibrozis, siroz ve hepatosellüler karsinoma ilerleyebilir; günümüzde dünyada en sık görülen kronik karaciğer hastalığıdır ve yetişkin popülasyonun %25-30'unu etkiler. Türkiye'de obezite ve tip 2 diyabet prevalansıyla paralel olarak prevalans %48'e ulaşmıştır. AASLD 2023 kılavuzu fibrozis evrelemesi ve risk stratifikasyonunda FIB-4 ve geçici elastografiye (FibroScan) öncelik verir; tedavinin temel taşı kilo kaybı ile birlikte yeni onaylanan resmetirom gibi hedefe yönelik ajanlardır.
Belirtileri
Karaciğer Yağlanması (NAFLD/MASLD) hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Çoğunlukla asemptomatiktir, sıklıkla rutin görüntüleme veya kan tahlilinde tesadüfen saptanır
- Sağ üst kadranda künt dolgunluk, baskı veya hafif rahatsızlık
- Halsizlik ve kronik yorgunluk
- Hafif kilo artışı veya bel çevresi genişlemesi
- Karaciğer enzimlerinde (ALT, AST, GGT) hafif-orta yükseklik
- Asit, ödem ve sarılık (ilerlemiş siroz evresinde)
- Hepatomegali (büyümüş karaciğer; muayenede sağ kosta altında hassasiyet)
- Akantozis nigrikans (insülin direnci işareti, boyun ve koltuk altında koyulaşma)
- Splenomegali (portal hipertansiyon gelişiminde)
- Hematemez/melena (varis kanaması)
- Konfüzyon, uyku-uyanıklık tersine dönmesi (hepatik ensefalopati)
- Konsantrasyon güçlüğü ve depresif ruh hali (kronik hastalık etkisi)
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Obezite (özellikle abdominal/viseral yağlanma; BKI ≥30 veya bel çevresi >102/88 cm)
- İnsülin direnci ve tip 2 diyabet (MASH için en güçlü risk faktörü)
- Dislipidemi (yüksek trigliserid, düşük HDL, küçük yoğun LDL)
- Metabolik sendrom ve hipertansiyon
- Yüksek fruktoz/şeker, işlenmiş gıda tüketimi (özellikle şekerli içecekler)
- Sedanter yaşam ve fiziksel aktivite eksikliği
- Polikistik over sendromu (PCOS) ve hipotiroidi
- Obstrüktif uyku apnesi
- PNPLA3, TM6SF2, HSD17B13 gibi genetik varyantlar
- Hızlı kilo kaybı, uzun süreli açlık ve TPN
- İlaçlar (amiodaron, tamoksifen, metotreksat, glukokortikoid, valproat)
- Hipopitüitarizm ve büyüme hormonu eksikliği
Tanı
Tanıda öncelikle alkol kullanımı (kadın >20 g/gün, erkek >30 g/gün), viral hepatit (HBsAg, anti-HCV), otoimmün hepatit (ANA, ASMA, IgG), hemokromatoz (ferritin, transferrin saturasyonu), Wilson hastalığı (seruloplazmin) ve ilaç ilişkili karaciğer hasarı dışlanır. Karaciğer ultrasonografisi ekojenitede artış (parlak karaciğer) ile steatozu gösterir ancak hassasiyeti %30'un altındaki yağlanma için sınırlıdır; controlled attenuation parameter (CAP) ve MR-PDFF daha duyarlıdır. ALT/AST hafif yüksek seyreder; AST/ALT >1 fibrozis ilerlemesini düşündürür. Fibrozisin değerlendirilmesinde non-invaziv ilk basamak FIB-4 skorudur (yaş, AST, ALT, trombosit ile hesaplanır): <1.3 düşük risk, >2.67 yüksek risk göstergesidir; <65 yaş ve >65 yaş için eşikler farklıdır. Şüpheli olgularda geçici elastografi (FibroScan) ile karaciğer sertliği ölçülür: <8 kPa düşük, 8-12 kPa orta, >12 kPa ileri fibrozis-siroz lehinedir. NAFLD fibrozis skoru (NFS), ELF (Enhanced Liver Fibrosis) testi ve MR elastografi seçilmiş olgularda kullanılır. Belirsiz, ilerlemiş veya başka etyoloji şüphesi olan olgularda karaciğer biyopsisi altın standart olarak kalır; NAS (NAFLD Activity Score) ve SAF skoru ile evrelendirilir. Tüm hastalarda kardiyometabolik risk faktörleri (açlık glukozu, HbA1c, OGTT, lipid profili, kan basıncı, bel çevresi) ve hepatosellüler karsinom için sirotik olgularda 6 ayda bir USG + AFP taraması yapılır.
Tedavi Yöntemleri
- Vücut ağırlığının %7-10'unu kaybetmek (steatoz, MASH ve hatta fibroziste gerileme sağlar — en etkili tedavi)
- Akdeniz tipi diyet, doymuş yağ azaltma, lif artırma; fruktoz ve şekerli içeceklerin kesilmesi
- Haftada en az 150-300 dk orta yoğunlukta veya 75-150 dk yüksek yoğunlukta egzersiz ve direnç antrenmanı
- Alkolden tamamen kaçınma
- Tip 2 diyabet eşliğinde GLP-1 reseptör agonistleri (semaglutid 2.4 mg, tirzepatid) — kilo kaybı + MASH gerilemesi
- İnsülin direncine yönelik pioglitazon 30-45 mg/gün (biyopsi kanıtlı MASH'te onaylı; kilo alımı ve kemik etkisi izlenmeli)
- Resmetirom (THR-β agonisti) — FDA onaylı (2024) ilk MASH/MASLD ilacı; F2-F3 fibroziste
- Seçilmiş non-diyabetik MASH hastalarında E vitamini 800 IU/gün (uzun dönemde kanama ve prostat kanseri riski tartışılır)
- Eşlik eden dislipidemi için statin tedavisi (güvenli; LDL hedefine ulaşma)
- Hipertansiyon için ACE-İ/ARB (potansiyel anti-fibrotik etki)
- Bariatrik cerrahi (obez + MASH; sleeve gastrektomi, gastrik bypass — fibrozis gerilemesi belirgin)
- Sirotik hastalarda HCC sürveyansı (6 ayda bir USG + AFP) ve özofagus varis taraması
- Hepatotoksik ilaç kullanımının gözden geçirilmesi ve karaciğer toksik bitkisel ürünlerden kaçınma
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Gastroenteroloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- Tesadüfen saptanan karaciğer enzim yüksekliği (ALT/AST)
- Ultrasonda yağlanma saptanması ve eşlik eden metabolik risk faktörleri
- Obezite, tip 2 diyabet, metabolik sendrom tanılı hastaların düzenli karaciğer izlemi
- Sağ üst kadran ağrısı ile birlikte halsizlik ve iştahsızlık
- Ailede siroz, hepatosellüler karsinom veya MASLD öyküsü
- Sarılık, asit, ayaklarda ödem (ilerlemiş hastalık) → acil
- Hematemez veya melena (varis kanaması) → acil
- Konfüzyon, uyku-uyanıklık değişikliği (hepatik ensefalopati) → acil
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Sağlıklı kiloyu korumak ve bel çevresini kontrol altında tutmak (erkek <94 cm, kadın <80 cm)
- Şekerli içecek, mısır şurubu içeren gıdalar ve işlenmiş gıdalardan kaçınmak
- Düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı (haftada ≥150 dk)
- Diyabet, prediyabet ve dislipidemiyi erken evrede kontrol altına almak
- Alkol tüketimini sınırlamak veya tamamen bırakmak
- Yıllık karaciğer fonksiyon testleri ve metabolik risk faktörleri tarama (özellikle obez/diyabetik)
- Akdeniz tipi diyetin benimsenmesi (zeytinyağı, balık, kuruyemiş, sebze-meyve)
- Yeterli kahve tüketimi (günde 2-3 fincan; karaciğer fibrozisine karşı koruyucu kanıtlar)
- Obstrüktif uyku apnesinin taranması ve tedavisi
- Reçetesiz hepatotoksik herbal ürünlerden (kava, çay yağı, yeşil çay özü yüksek doz) kaçınma
İlgili Branşta Doktorlar
Gastroenteroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Karaciğer Yağlanması (NAFLD/MASLD) için hangi doktora gidilir?
Karaciğer Yağlanması (NAFLD/MASLD) tanı ve tedavisi için Gastroenteroloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Karaciğer Yağlanması (NAFLD/MASLD) belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Çoğunlukla asemptomatiktir, sıklıkla rutin görüntüleme veya kan tahlilinde tesadüfen saptanır, Sağ üst kadranda künt dolgunluk, baskı veya hafif rahatsızlık, Halsizlik ve kronik yorgunluk, Hafif kilo artışı veya bel çevresi genişlemesi. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Karaciğer Yağlanması (NAFLD/MASLD) nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Vücut ağırlığının %7-10'unu kaybetmek (steatoz, MASH ve hatta fibroziste gerileme sağlar — en etkili tedavi), Akdeniz tipi diyet, doymuş yağ azaltma, lif artırma; fruktoz ve şekerli içeceklerin kesilmesi, Haftada en az 150-300 dk orta yoğunlukta veya 75-150 dk yüksek yoğunlukta egzersiz ve direnç antrenmanı. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.