Bu sayfada
Multipl Skleroz Nedir?
Multipl skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin (beyin, beyincik, omurilik ve optik sinir) miyelin kılıfına yönelik otoimmün bir saldırı sonucu gelişen kronik demiyelinizan ve nörodejeneratif bir hastalıktır. Genellikle 20-40 yaş arası genç erişkinlerde ve kadınlarda daha sık görülür. En sık başlangıç şekli atak-iyileşmelerle giden relapsing-remitting MS (RRMS) tipidir. Tanı, McDonald 2017 kriterlerine göre zaman ve mekanda yayılım (DIS-DIT) gösterilerek beyin/spinal MR'da T2 hiperintens demiyelinizan lezyonlar ve BOS'ta oligoklonal bantların varlığıyla konur. Tedavide ataklarda kortikosteroid, koruyucu olarak hastalık modifiye edici tedaviler (DMT) – interferon beta, glatiramer asetat, fingolimod, ocrelizumab, natalizumab – kullanılır.
Belirtileri
Multipl Skleroz hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Tek gözde ağrılı görme kaybı veya bulanık görme (optik nörit)
- Çift görme, göz hareketlerinde bozukluk ve nistagmus
- Kol veya bacaklarda uyuşma, karıncalanma ve elektrik çarpması hissi (Lhermitte belirtisi)
- Tek taraflı veya çift taraflı güçsüzlük, yürüme bozukluğu ve denge kaybı
- Yorgunluk (en sık ve günlük yaşamı kısıtlayan belirtilerden biri)
- İdrar sıkışması, idrar kaçırma ve cinsel işlev bozukluğu
- Bilişsel yavaşlama, dikkat ve bellek problemleri, depresyon
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Merkezi sinir sistemi miyelinine yönelik otoimmün T ve B hücre aracılı saldırı
- Genetik yatkınlık (HLA-DRB1*15:01 alleli ve ailesel risk)
- Epstein-Barr virüsü (EBV) enfeksiyonu (güçlü kanıtlı çevresel tetikleyici)
- D vitamini eksikliği ve düşük güneş ışığı maruziyeti (kuzey enlemlerinde yüksek prevalans)
- Sigara içiciliği ve obezite (özellikle adolesan dönemde)
- Kadın cinsiyet (erkeklere göre 2-3 kat artmış risk)
- Bağırsak mikrobiyota değişiklikleri ve çevresel toksinler
Tanı
MS tanısı, McDonald 2017 kriterleri çerçevesinde klinik atak öyküsü ile birlikte zaman ve mekanda yayılımın (DIS ve DIT) gösterilmesine dayanır. Beyin ve spinal kord MR'da periventriküler, jukstakortikal, infratentoriyal ve spinal kordda T2 hiperintens lezyonlar; aktif lezyonlarda kontrast tutulumu aranır. Lomber ponksiyonla BOS'ta oligoklonal bant pozitifliği tanıyı destekler ve DIT yerine geçebilir. Görsel uyarılmış potansiyel (VEP) ve OKT (optik koherens tomografi) gizli demiyelinizasyonu gösterebilir; ayırıcı tanıda NMOSD ve MOG ilişkili hastalık için aquaporin-4 ve MOG antikorları bakılır.
Tedavi Yöntemleri
- Akut ataklarda yüksek doz intravenöz metilprednizolon (3-5 gün)
- Hafif-orta aktif RRMS'de interferon beta, glatiramer asetat, teriflunomid, dimetil fumarat
- Yüksek aktiviteli hastalıkta fingolimod, kladribin, natalizumab veya ocrelizumab
- İlerleyici tiplerde ocrelizumab (primer ilerleyici MS'de onaylı) ve siponimod
- Spastisite için baklofen/tizanidin, ağrı için gabapentin/pregabalin, yorgunluk için amantadin
- Fizyoterapi, rehabilitasyon, denge ve mesane eğitimi
- Depresyon ve bilişsel bozukluk için psikiyatrik destek ve bilişsel rehabilitasyon
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Nöroloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- Tek gözde ağrı ile birlikte görme kaybı veya çift görme başladıysa (acil)
- Bir veya birden fazla uzuvda 24 saatten uzun süren uyuşma, güçsüzlük veya denge kaybı varsa
- Açıklanamayan yorgunluk, idrar sıkışması ve cinsel işlev bozukluğu eklendiyse
- Mevcut MS hastasında yeni nörolojik belirti veya atak şüphesi varsa
- Sıcakta belirtilerin geçici alevlenmesi (Uhthoff fenomeni) sık tekrarlıyorsa
Önleme ve Yaşam Tarzı
- D vitamini düzeyinin yeterli (genellikle 30-50 ng/mL) tutulması
- Sigaranın kesinlikle bırakılması ve pasif içicilikten kaçınma
- Sağlıklı kiloyu koruma ve Akdeniz tipi anti-inflamatuvar beslenme
- Düzenli egzersiz, stres yönetimi ve kaliteli uyku
- Aile öyküsü olanlarda erken nörolojik değerlendirme
- Enfeksiyonların erken tedavisi ve aşı takvimine uyum
İlgili Branşta Doktorlar
Nöroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Multipl Skleroz için hangi doktora gidilir?
Multipl Skleroz tanı ve tedavisi için Nöroloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Multipl Skleroz belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Tek gözde ağrılı görme kaybı veya bulanık görme (optik nörit), Çift görme, göz hareketlerinde bozukluk ve nistagmus, Kol veya bacaklarda uyuşma, karıncalanma ve elektrik çarpması hissi (Lhermitte belirtisi), Tek taraflı veya çift taraflı güçsüzlük, yürüme bozukluğu ve denge kaybı. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Multipl Skleroz nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Akut ataklarda yüksek doz intravenöz metilprednizolon (3-5 gün), Hafif-orta aktif RRMS'de interferon beta, glatiramer asetat, teriflunomid, dimetil fumarat, Yüksek aktiviteli hastalıkta fingolimod, kladribin, natalizumab veya ocrelizumab. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.