Obezite ICD-10: E66

Obezite Nedir?

Obezite; sağlığı bozacak düzeyde aşırı yağ birikimi ile karakterize, çok sistemli kronik bir hastalıktır. Dünya Sağlık Örgütü ve TEMD tarafından "hastalık" olarak sınıflandırılmıştır. Vücut Kitle İndeksi (VKİ) 30 kg/m² ve üzeri obezite kabul edilir; 35-40 sınıf II, 40+ sınıf III (morbid obezite) olarak ayrılır. Türkiye'de TURDEP-III verilerine göre erişkin obezite prevalansı %32'ye ulaşmıştır ve özellikle kadınlarda %43'e çıkmaktadır. Tip 2 diyabet, hipertansiyon, dislipidemi, koroner arter hastalığı, uyku apnesi, NAFLD ve en az 13 kanser türü için ana modifiye edilebilir risk faktörüdür. İrade meselesi değil; hormonal, genetik, çevresel ve davranışsal faktörlerin etkileşimi ile gelişen kompleks bir hastalıktır.

Belirtileri

Obezite hastalarında en sık görülen belirtiler:

• VKİ ≥ 30 kg/m² (obezite tanı eşiği)
• Bel çevresi: kadında >88 cm, erkekte >102 cm (abdominal obezite)
• Eforla artan nefes darlığı, eklem ağrıları (özellikle diz, kalça, bel)
• Aşırı terleme, sıcağa tahammülsüzlük
• Horlama, gündüz uykululuğu, sabah baş ağrısı (uyku apnesi)
• Eklem ve cilt katlantı bölgelerinde mantar enfeksiyonları
• Akantozis nigrikans (boyun, koltuk altı, kasıkta koyulaşmış kadifemsi cilt)
• Adet düzensizliği, infertilite (kadın)
• Erektil disfonksiyon, testosteron düşüklüğü (erkek)
• Gastroözofageal reflü, hiatal herni
• Depresyon, anksiyete, beden algısı bozukluğu, sosyal damgalanma
• Karın çevresi yağı + halsizlik + iştah artışı (metabolik sendrom kümesi)

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Pozitif enerji dengesi: kalori alımı > harcama
• Ultra-işlenmiş gıdalar, şekerli içecekler, fast-food yoğunluğu
• Hareketsiz yaşam, ekran süresi artışı, motorlu ulaşım
• Genetik yatkınlık (FTO, MC4R polimorfizmleri, leptin/leptin reseptör mutasyonları)
• Endokrin nedenler: hipotiroidi, Cushing sendromu, PKOS, hipotalamik lezyonlar
• İlaçlar: kortikosteroid, antipsikotik (olanzapin, klozapin), insülin, sulfonilüreler, antidepresan, antiepileptik (valproat)
• Uyku yetersizliği (<6 saat/gece) — leptin azalır, ghrelin artar
• Kronik stres ve kortizol yüksekliği
• Bağırsak mikrobiyota disbiyozisi
• Erken yaşam: gebelik diyabeti, makrozomi, hızlı bebeklik kilo alımı
• Sosyoekonomik faktörler: gıda erişimi, eğitim düzeyi, gelir
• Çevresel obezojenler (bisfenol A, ftalatlar — araştırma evresi)

Tanı

Tanı VKİ hesabıyla başlar (kg / boy² m). Ancak VKİ tek başına yetmez; mutlaka vücut kompozisyonu ve metabolik risk değerlendirilmelidir. Bel çevresi (göbek hizasından mezura ile) abdominal yağı yansıtır; kadında ≥88 cm, erkekte ≥102 cm artmış kardiyometabolik risktir. Bel/kalça oranı (kadın >0.85, erkek >0.90) ve bel/boy oranı (>0.5) ek araçlardır. Vücut yağ analizi (biyoelektrik impedans, DEXA) sarkopenik obezite ayrımı için değerlidir. Laboratuvar: açlık glukoz, HbA1c, OGTT, lipid profili (total, LDL, HDL, trigliserid), karaciğer enzimleri (ALT, AST, GGT), TSH-sT4, kreatinin, ürik asit, vitamin D, B12. Sekonder obezite şüphesinde 24 saatlik idrar kortizolü veya 1 mg deksametazon supresyon testi. Komorbiditeler için EKG, ekokardiyografi, abdominal USG (NAFLD), polisomnografi (STOP-BANG pozitifse) önerilir. Edmonton Obezite Evreleme Sistemi (EOSS) klinik karar vermede yol göstericidir.

Tedavi Yöntemleri

• Tedavi multidisipliner: endokrinolog + diyetisyen + psikolog + egzersiz fizyoloğu
• Tıbbi beslenme tedavisi: 500-750 kcal/gün açık, Akdeniz diyeti, DASH veya kişiselleştirilmiş
• Hedef: 6 ayda %5-10 kilo kaybı (sağlık yararı için yeterli)
• Davranışçı terapi: yeme günlüğü, tetikleyici analizi, hedef belirleme, BDT
• Fiziksel aktivite: haftada en az 150-300 dk orta yoğunluk aerobik + 2 gün direnç
• GLP-1 reseptör agonistleri: liraglutid 3 mg, semaglutid 2.4 mg (Wegovy) — %15-17 kilo kaybı
• GIP/GLP-1 dual agonist: tirzepatid (Mounjaro/Zepbound) — %20'ye ulaşan kayıp
• Orlistat 120 mg x 3 (lipaz inhibitörü) — yağ emilimini %30 azaltır
• Naltrekson/bupropion kombinasyonu — duygusal yeme baskın vakalarda
• Bariatrik cerrahi endikasyonu: VKİ ≥40 veya ≥35 + komorbidite (T2DM, OSA, HT)
• Cerrahi seçenekler: sleeve gastrektomi, Roux-en-Y gastrik bypass, mini bypass
• Endoskopik tedaviler: intragastrik balon, endoskopik sleeve gastroplasti

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:

• VKİ ≥ 30 ise endokrinoloji veya iç hastalıkları değerlendirmesi şart
• VKİ 25-30 + komorbidite (T2DM, HT, dislipidemi, NAFLD) varsa
• Bel çevresi sınır üstünde + ailede diyabet/kalp hastalığı öyküsü
• Birden fazla diyet denemesi başarısız olduysa multidisipliner program
• Uyku apnesi belirtileri: gece horlama, nefes durması, gündüz uykululuk
• Adet düzensizliği + kilo + akne + hirsutizm (PKOS şüphesi)
• Hızlı, açıklanamayan kilo alımı (1 ayda >5 kg) → sekonder neden taraması
• Bariatrik cerrahi düşünülüyorsa multidisipliner bariatrik merkez

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Erken çocuklukta sağlıklı beslenme alışkanlığı: anne sütü, evde yemek, aile sofrası
• Şekerli ve gazlı içeceklerden tamamen kaçınma
• Ultra-işlenmiş gıda tüketimini sınırlama (paketli atıştırmalık, hazır yemek)
• Günlük 30-60 dakika orta yoğunluk fiziksel aktivite
• Ekran süresi <2 saat/gün (çocuk), iş dışı oturma süresi minimumda
• Yeterli ve düzenli uyku (7-9 saat erişkin, daha fazlası çocuk)
• Stres yönetimi: mindfulness, hobiler, sosyal destek
• Yıllık bel çevresi ve VKİ takibi (45 yaş sonrası özellikle)
• Toplum düzeyinde: gıda etiketleme, şeker vergisi, okul bahçelerinde aktivite
• Gebelik öncesi optimal kilo + gebelikte kontrollü kilo alımı

İlgili Branşta Doktorlar

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar