Hipotiroidi (Tiroid Bezi Yetersizliği) ICD-10: E03

Hipotiroidi (Tiroid Bezi Yetersizliği) Nedir?

Hipotiroidi; tiroid bezinin yeterli miktarda tiroid hormonu (T3, T4) üretemediği endokrin bozukluktur ve metabolizmanın yavaşlamasına yol açar. Türkiye'de erişkin popülasyonun yaklaşık %3-5'ini etkiler ve kadınlarda erkeklerden 5-8 kat daha sık görülür. En sık nedeni otoimmün kökenli Hashimoto tiroiditidir. Tanısı kolay, tedavisi etkili olmasına karşın atlandığında kardiyovasküler hastalık, infertilite, gebelik komplikasyonları ve myksödem koması gibi ciddi tablolara yol açabilir. Belirtileri sinsi başladığı için tanıda yıllarca gecikme yaşanabilir; bu yüzden risk gruplarında düzenli TSH taraması önerilir.

Belirtileri

Hipotiroidi (Tiroid Bezi Yetersizliği) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Tipik belirtiler: aşırı yorgunluk, halsizlik ve enerji kaybı
• Açıklanamayan kilo alımı (genelde 2-5 kg)
• Soğuğa belirgin tahammülsüzlük, sürekli üşüme
• Kuru, kaba cilt ve kepeklenme
• Saç dökülmesi, kaşların dış 1/3'ünde seyrelme (Hertoghe işareti)
• İnatçı kabızlık
• Bradikardi (yavaş nabız), düşük vücut ısısı
• Atipik belirtiler: depresif duygu durum, konsantrasyon güçlüğü, hafıza sorunları
• Ses kabalaşması, dilde büyüme, yüzde ödem
• Kadınlarda adet düzensizliği, menoraji, infertilite
• Çocuklarda büyüme geriliği, okul başarısında düşüş
• İleri vakalarda perikardiyal efüzyon, karpal tünel sendromu

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Modifiable: iyot eksikliği veya aşırı iyot alımı
• Modifiable: sigara kullanımı (Hashimoto seyrini etkiler)
• Modifiable: bazı ilaçlar (amiodaron, lityum, interferon-alfa, tirozin kinaz inhibitörleri)
• Modifiable: boyun bölgesine radyoterapi
• Non-modifiable: Hashimoto tiroiditi — otoimmün, en sık neden
• Non-modifiable: tiroid cerrahisi (total/subtotal tiroidektomi) sonrası
• Non-modifiable: radyoaktif iyot tedavisi (Graves hastalığı sonrası)
• Non-modifiable: konjenital hipotiroidi (yenidoğan)
• Non-modifiable: hipofiz/hipotalamus hastalıkları (sekonder/tersiyer)
• Non-modifiable: Down sendromu, Turner sendromu gibi genetik durumlar
• Postpartum tiroidit (doğum sonrası ilk yıl)
• Subakut tiroidit (De Quervain) sonrası geçici hipotiroidi

Tanı

Tanı temel olarak laboratuvar ile konur: serum TSH yüksekliği primer hipotiroidinin en duyarlı göstergesidir; sT4 düşüklüğü ile klinik (aşikar) hipotiroidi doğrulanır. TSH yüksek, sT4 normalse subklinik hipotiroididen söz edilir; özellikle TSH >10 mIU/L veya gebelikte tedavi düşünülür. Hashimoto tanısı için anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorları istenir; antikor pozitifliği toplumda %10-15 oranında saptanır. ATA (American Thyroid Association) 2014 kılavuzu 35 yaş üstü erişkinlerde 5 yılda bir TSH taraması önerir; gebelik planlayan veya tip 1 diyabet, otoimmün hastalığı olan kişilerde tarama eşiği daha düşüktür. Tiroid USG nodül/Hashimoto yapı değişikliklerini gösterir ancak rutin değildir. Sekonder hipotiroidi şüphesinde (TSH düşük + sT4 düşük) hipofiz MR ve diğer hipofiz hormonları değerlendirilir. Lipid profili, hemogram, B12 düzeyi eşlik eden bulgular için istenir; eklem ağrısı, kreatin kinaz yüksekliği ve hiponatremi de hipotiroidiye eşlik edebilir.

Tedavi Yöntemleri

• Levotiroksin (sentetik T4) hormon replasmanı tedavinin temelidir; genelde ömür boyu kullanılır
• Başlangıç dozu: genç-sağlıklı erişkinlerde 1.6 µg/kg/gün; yaşlı/kardiyak hastalarda 25-50 µg/gün düşük başlangıç
• Sabah aç karnına, kahvaltıdan en az 30-60 dakika önce alınmalı
• Demir, kalsiyum, antasitler, PPI'lar, soya ürünleri emilimi azaltır — en az 4 saat ara verilmeli
• 6-8 haftada bir TSH ile doz titrasyonu; hedef TSH 0.5-2.5 mIU/L (gebelikte trimester spesifik)
• Subklinik hipotiroidi: TSH >10 mIU/L, semptom varlığı, gebelik planı veya anti-TPO+ ise tedavi
• Gebelikte doz genelde %25-30 artırılır; hemen doz arttırma + 1. trimesterde TSH kontrolü zorunlu
• Liyotironin (T3) tek başına önerilmez; kombinasyon tedavisi seçili hastalarda gündemde
• Eşlik eden demir, B12, D vitamini eksikliklerinin düzeltilmesi
• Myksödem koması: acil servis, IV levotiroksin + hidrokortizon + destek tedavisi
• Hashimoto'lu hastalarda diğer otoimmün hastalıklar (çölyak, vitiligo, B12 eksikliği) için tarama
• Selenyum desteği antikor düşürmede sınırlı kanıt sunar; rutin önerilmez

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:

• Açıklanamayan yorgunluk, kilo alma, kabızlık ve soğuk intoleransı varsa
• Aile öyküsünde tiroid hastalığı/otoimmün hastalık olanlarda yıllık TSH kontrolü
• Gebelik planlayan veya gebe kadınlarda 1. trimesterde mutlaka TSH bakılmalı
• Mevcut hastaysanız doz değişikliğinden 6-8 hafta sonra TSH kontrolü
• Boyun şişliği, ses kabalaşması veya yutma güçlüğü yeni başladıysa
• Tip 1 diyabet, çölyak veya vitiligo tanılı kişiler düzenli tiroid taraması yaptırmalı
• Postpartum dönemde belirgin yorgunluk + depresif belirtiler postpartum tiroidit olabilir
• Acil: bilinç bulanıklığı, hipotermi, bradikardi — myksödem koması düşünülmeli

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Türkiye'de zorunlu iyotlu sofra tuzu kullanımı (5 g/gün ile yeterli iyot alımı)
• Gebelikte günlük 250 µg iyot alımı (multivitamin/prenatal ile)
• Aşırı iyot içeren takviyelerden (yosun ekstresi, deniz yosunu) kaçınma
• Sigarayı bırakma (Hashimoto progresyonunu yavaşlatır)
• Boyun bölgesine gereksiz radyasyon maruziyetinden kaçınma
• Risk grubunda (kadın, 60+ yaş, otoimmün hastalık) yıllık TSH taraması
• Yenidoğan topuk kanı taraması ile konjenital hipotiroidinin erken yakalanması (Türkiye'de rutin)
• Amiodaron, lityum gibi tiroid etkili ilaçlar kullanıyorsanız 6 ayda bir TSH
• Dengeli beslenme: selenyum (Brezilya cevizi), çinko, D vitamini yeterliliği
• Çiğ kruciferli sebzeleri (lahana, brokoli) aşırı tüketmeme — iyot eksikliği varsa goitrojenik

İlgili Branşta Doktorlar

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar