Bu sayfada
Sedef Hastalığı (Psoriazis) Nedir?
Sedef hastalığı (psoriazis); T hücre aracılı, IL-17/IL-23 aksının patogenezde merkezi rol oynadığı, deride hızlanmış keratinosit döngüsü sonucu kalın, kepekli, eritemli plakların oluştuğu kronik immün aracılı bir hastalıktır. Dünya popülasyonunun %2-3'ünü, Türkiye'de tahminen 1.5-2 milyon kişiyi etkiler ve bulaşıcı değildir. İki pik yaş aralığı vardır: 20-30 yaş (erken başlangıç, genetik yüklü) ve 50-60 yaş (geç başlangıç). Salt cilt hastalığı değildir; hastaların %20-30'unda psoriatik artrit gelişir ve kardiyovasküler hastalık, metabolik sendrom, depresyon, inflamatuar bağırsak hastalığı, üveit ile ilişkilidir. AAD-NPF 2020 ve EuroGuiDerm kılavuzları biyolojik ajan çağında orta-şiddetli psoriazis tedavisini köklü biçimde değiştirmiş, hastaların büyük çoğunluğunda PASI-90 yanıtı mümkün hale gelmiştir.
Belirtileri
Sedef Hastalığı (Psoriazis) hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Gümüş-beyaz kepekli, keskin sınırlı, eritemli plaklar (klasik plak tipi)
- Tipik lokalizasyon: diz, dirsek dış yüzleri, saçlı deri, lumbosakral bölge, göbek
- Auspitz işareti: kepeği kazımakla noktasal kanama
- Köbner fenomeni: travma alanında yeni lezyon gelişimi
- Kaşıntı (%70-90 vakada), yanma hissi
- Tırnak tutulumu: çukurlanma (pitting), onikoliz, yağ damlası lekesi, subungual hiperkeratoz
- Saçlı deri: yoğun kepek, kaşıntı, asbestif tarzda krut (pitiriazis amiantasea)
- Eklem tutulumu (psoriatik artrit): sabah sertliği, daktilit, entezit, aksiyal tutulum
- Guttat psoriazis: streptokok enfeksiyonu sonrası gövdede yağmur damlası tarzı küçük lezyonlar
- İnvers (fleksural) psoriazis: koltuk altı, kasık, meme altı — parlak, kepek olmayan eritem
- Eritrodermik psoriazis: vücudun >%90'ını tutar — acil, sistemik tablo
- Püstüler psoriazis: jeneralize (von Zumbusch) — ateş, lökositoz ile seyreden acil tablo
- Palmoplantar püstüloz: avuç içi ve ayak tabanında steril püstüller
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Non-modifiable: genetik yatkınlık — HLA-Cw6, IL-23R, IL-12B gen varyantları
- Non-modifiable: aile öyküsü (1. derece akrabada 4-5 kat risk)
- Non-modifiable: yaş (iki pik: 20-30 ve 50-60)
- Non-modifiable: otoimmün predispozisyon
- Modifiable: sigara kullanımı (palmoplantar psoriazis ile güçlü ilişki)
- Modifiable: alkol tüketimi (tedavi yanıtını azaltır)
- Modifiable: obezite (BKİ >30) — şiddetli psoriazis ve biyolojik ilaç yanıtsızlığı
- Modifiable: stres (psikonöroimmün tetikleyici)
- Tetikleyici: streptokok boğaz enfeksiyonu (guttat tip)
- Tetikleyici: ilaçlar — beta bloker, lityum, antimalaryal (klorokin), interferon, sistemik kortikosteroid kesimi
- Tetikleyici: cilt travması, güneş yanığı, dövme (Köbner)
- Tetikleyici: HIV enfeksiyonu (atak şiddetlendirir)
- Tetikleyici: mevsimsel değişiklikler (kışın kötüleşme, yazın UV ile düzelme)
- Hormonal değişiklikler (gebelik, postpartum)
Tanı
Tanı çoğunlukla klinik muayene ile konur; karakteristik plak morfolojisi, dağılımı, Auspitz işareti ve Köbner fenomeni yüksek tanısal doğruluğa sahiptir. AAD-NPF 2020 kılavuzu şüpheli vakalarda (atipik dağılım, ekzema/seboreik dermatit ayırıcısı, mikoz fungoides şüphesi) 4 mm punch biyopsi önerir; histopatolojide parakeratoz, Munro mikroapseleri, akantoz, granüler tabakanın kaybı ve papiller dermiste kapiller dilatasyon görülür. Hastalık şiddeti PASI (Psoriasis Area and Severity Index, 0-72), BSA (body surface area, %) ve DLQI (Dermatology Life Quality Index) ile değerlendirilir; PASI ≥10 veya BSA ≥10 veya DLQI ≥10 olduğunda orta-şiddetli psoriazis kabul edilir. Sistemik/biyolojik tedavi başlamadan önce: tam kan sayımı, karaciğer/böbrek fonksiyon testleri, lipid profili, açlık glukoz/HbA1c, hepatit B-C ve HIV serolojisi, tüberküloz taraması (PPD veya Quantiferon, akciğer grafisi). Eklem ağrısı olan tüm hastalara PEST (Psoriasis Epidemiology Screening Tool) anketi uygulanır; pozitifse romatoloji konsültasyonu, sakroiliak/el-ayak grafisi, USG/MR ile psoriatik artrit araştırılır. Kardiyovasküler ve metabolik sendrom taraması (BKİ, bel çevresi, lipid, glukoz, tansiyon) tüm hastalarda yıllık önerilir; depresyon ve anksiyete ölçekleri (PHQ-9, GAD-7) ruhsal komorbidite için kullanılır.
Tedavi Yöntemleri
- Hafif (PASI <10): topikal tedaviler — kortikosteroid + D vitamini analoğu (kalsipotriol) kombinasyonu
- Topikal kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus) — yüz, kıvrım bölgeleri
- Salisilik asit, üre — keratolitik etki
- Saçlı deri: ketokonazol/zinc piritiyon şampuanı, topikal kortikosteroid losyon
- Fototerapi: dar bant UVB (311 nm) — haftada 3 kez, 20-30 seans
- PUVA (psoralen + UVA) — dirençli yaygın vakalarda
- Geleneksel sistemik: metotreksat 7.5-25 mg/hafta + folik asit, siklosporin 2.5-5 mg/kg, asitretin 25-50 mg/gün
- Apremilast (PDE4 inhibitörü) — oral, orta vakada
- Biyolojik ajanlar — anti-TNF: adalimumab, etanersept, infliksimab, sertolizumab
- Anti-IL-12/23: ustekinumab
- Anti-IL-17: sekukinumab, iksekizumab, brodalumab, bimekizumab (yüksek etkinlik)
- Anti-IL-23: guselkumab, risankizumab, tildrakizumab (uzun aralıklı)
- JAK inhibitörleri: deukravasitinib (TYK2 selektif, oral)
- Eritrodermik/püstüler kriz: hastane yatışı + siklosporin/infliksimab
- Yaşam tarzı: sigara/alkol bırakma, kilo verme, stres yönetimi, omega-3 takviyesi
- Komorbidite yönetimi: kardiyovasküler risk, diyabet, depresyon ile multidisipliner yaklaşım
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Dermatoloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- Yaygın veya yeni başlayan kepekli plaklar varsa
- Tedaviye rağmen büyüyen, yayılan plaklar
- Eklem ağrısı, sabah sertliği, parmak şişliği (daktilit) eşlik ediyorsa → romatoloji
- Tırnak değişiklikleri (çukurlanma, kalınlaşma)
- Saçlı deride yoğun kepek + tedaviye yanıtsızlık
- Yaşam kalitesi belirgin etkileniyorsa (DLQI >10, depresif belirtiler)
- Acil: tüm vücudu kaplayan eritem + ateş + halsizlik (eritrodermik psoriazis)
- Acil: yaygın püstüller + ateş + lökositoz (jeneralize püstüler psoriazis)
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Birincil: tetikleyicileri tanıma — stres, enfeksiyon, ilaç, travma
- Düzenli nemlendirici kullanımı (günde 2-3 kez, banyo sonrası)
- Cilt travmasından kaçınma (Köbner önleme)
- Sigarayı bırakma (özellikle palmoplantar tipte)
- Alkolü sınırlama veya bırakma
- Sağlıklı kilo koruma — obezite tedavi yanıtını azaltır
- Düzenli aerobik egzersiz, akdeniz tipi beslenme
- Stres yönetimi: mindfulness, BDT, gevşeme teknikleri
- İkincil: streptokok enfeksiyonlarının erken antibiyotik tedavisi (guttat önleme)
- Beta-bloker, lityum gibi tetikleyici ilaçların alternatif değerlendirmesi
- Yıllık kardiyovasküler risk taraması (tansiyon, lipid, glukoz)
- Yıllık dermatoloji kontrolü ve cilt kanseri taraması (sistemik tedavi alanlarda)
- Aşı durumu güncelleme (özellikle biyolojik öncesi: HBV, pnömokok, grip)
İlgili Branşta Doktorlar
Dermatoloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sedef Hastalığı (Psoriazis) için hangi doktora gidilir?
Sedef Hastalığı (Psoriazis) tanı ve tedavisi için Dermatoloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Sedef Hastalığı (Psoriazis) belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Gümüş-beyaz kepekli, keskin sınırlı, eritemli plaklar (klasik plak tipi), Tipik lokalizasyon: diz, dirsek dış yüzleri, saçlı deri, lumbosakral bölge, göbek, Auspitz işareti: kepeği kazımakla noktasal kanama, Köbner fenomeni: travma alanında yeni lezyon gelişimi. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Sedef Hastalığı (Psoriazis) nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Hafif (PASI <10): topikal tedaviler — kortikosteroid + D vitamini analoğu (kalsipotriol) kombinasyonu, Topikal kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus) — yüz, kıvrım bölgeleri, Salisilik asit, üre — keratolitik etki. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.