Bu sayfada
Ürtiker (Kurdeşen) Nedir?
Ürtiker, ani başlayan, kaşıntılı, ortası soluk pembe-kırmızı, kabarık, geçici (24 saatten kısa süren) plaklarla (ürtikeryal lezyon) karakterize bir cilt hastalığıdır. Mast hücre degranülasyonuyla salınan histamin başta olmak üzere mediyatörler patogenezde rol oynar. 6 haftadan kısa sürerse akut, ≥6 hafta sürerse kronik ürtiker olarak sınıflandırılır. Olguların %50'sinde anjiyoödem eşlik edebilir.
Belirtileri
Ürtiker (Kurdeşen) hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Ani başlayan, kaşıntılı, eritemli, ödemli kabarıklıklar (wheal)
- Lezyonların 24 saat içinde iz bırakmadan kaybolup başka bölgelerde belirmesi
- Yoğun kaşıntı ve yanma hissi
- Dudak, göz kapağı, dil, el-ayak sırtında derin şişlik (anjiyoödem)
- Larenks ödeminde ses kısıklığı, nefes darlığı (acil tablo)
- Anaflaksi: yaygın ürtiker + hipotansiyon + bronkospazm + GİS belirtileri
- Kronik formda 6 haftadan uzun süren, sıklıkla idiyopatik lezyonlar
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Akut ürtiker: viral enfeksiyonlar (en sık), gıda alerjisi (yumurta, fındık, deniz ürünü), ilaç (NSAİİ, antibiyotik), arı sokması
- Kronik spontan ürtiker: %50 idiyopatik, %30-40 otoimmün (anti-FcεRI, anti-IgE)
- Fiziksel ürtiker: dermografizm, soğuk, sıcak, basınç, güneş, kolinerjik (egzersiz/sıcaklık)
- Helicobacter pylori, parazit, kronik enfeksiyon odakları
- Otoimmün hastalıklar: Hashimoto tiroiditi, SLE
- NSAİİ, ACE inhibitörü (anjiyoödem), opioid, kontrast madde
- Stres, sıkı kıyafetler, ısı değişiklikleri
- Mastositoz ve mast hücre aktivasyon sendromu
Tanı
Tanı klinik olup ayrıntılı öykü ve fizik muayene esastır. Akut olgularda rutin laboratuvar genellikle gereksizdir. Kronik spontan ürtikerde temel test paneli: tam kan sayımı, sedimantasyon/CRP, TSH, anti-TPO. Şüpheli olgularda total IgE, ANA, H.pylori testi, dışkıda parazit istenir. Fiziksel ürtikerde provokasyon testleri (buz küpü testi, FricTest, sıcaklık testi). Hastalık aktivitesi UAS7, yaşam kalitesi CU-Q2oL, kontrol UCT skorları ile değerlendirilir. Atipik, uzun süreli, ateş veya artraljiyle giden lezyonlarda deri biyopsisi ile ürtikeryal vaskülit dışlanır.
Tedavi Yöntemleri
- Birinci basamak: ikinci kuşak (non-sedatif) H1 antihistaminik standart dozda (setirizin, levosetirizin, feksofenadin, desloratadin, bilastin)
- Yanıtsızsa doz 4 katına kadar çıkarılır (off-label, EAACI/GA²LEN/EDF kılavuzu önerisi)
- Üçüncü basamak: omalizumab (anti-IgE) 300 mg/4 hafta SC - dirençli kronik spontan ürtikerde
- Dördüncü basamak: siklosporin (3-5 mg/kg/gün), montelukast ek tedavi
- Anjiyoödem/anaflakside acil İM adrenalin 0.3-0.5 mg, sistemik kortikosteroid, antihistaminik
- Akut alevlenmede kısa süreli (3-7 gün) oral prednizolon
- Tetikleyici (ilaç, gıda, fiziksel uyaran) kaçınma
- H.pylori varlığında eradikasyon, otoimmün tiroidit tedavisi
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Dermatoloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- Nefes darlığı, hırıltı, dilde-boğazda şişlik (anaflaksi - 112)
- 24 saatten uzun süren tek lezyon, ağrı, mor renk, iz bırakması (vaskülit şüphesi)
- 6 haftadan uzun süren tekrarlayan ürtiker
- Eklem ağrısı, ateş, kilo kaybı eşliğinde döküntü
- Antihistaminiklere yanıt vermeyen, yaşam kalitesini bozan olgular
- İlaç ya da gıdadan sonra ani gelişen yaygın ürtiker
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Bilinen tetikleyici (ilaç, gıda, soğuk, basınç) maddelerden kaçınma
- NSAİİ ve ACE inhibitörlerinden hekim önerisiyle uzak durma
- Sıkı kıyafetlerden ve aşırı sıcak/soğuk maruziyetinden kaçınma
- Stres yönetimi, düzenli uyku ve dengeli beslenme
- Reçeteli antihistaminiklerin düzenli ve doz aşımı olmadan kullanımı
- Adrenalin oto-enjektörünün anaflaksi öyküsü olanlarca yanında bulundurulması
- Alkol, sıcak duş ve egzersizin alevlenmeyi tetikleyebileceğinin akılda tutulması
İlgili Branşta Doktorlar
Dermatoloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ürtiker (Kurdeşen) için hangi doktora gidilir?
Ürtiker (Kurdeşen) tanı ve tedavisi için Dermatoloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Ürtiker (Kurdeşen) belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Ani başlayan, kaşıntılı, eritemli, ödemli kabarıklıklar (wheal), Lezyonların 24 saat içinde iz bırakmadan kaybolup başka bölgelerde belirmesi, Yoğun kaşıntı ve yanma hissi, Dudak, göz kapağı, dil, el-ayak sırtında derin şişlik (anjiyoödem). Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Ürtiker (Kurdeşen) nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Birinci basamak: ikinci kuşak (non-sedatif) H1 antihistaminik standart dozda (setirizin, levosetirizin, feksofenadin, desloratadin, bilastin), Yanıtsızsa doz 4 katına kadar çıkarılır (off-label, EAACI/GA²LEN/EDF kılavuzu önerisi), Üçüncü basamak: omalizumab (anti-IgE) 300 mg/4 hafta SC - dirençli kronik spontan ürtikerde. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.