Bu sayfada
Tüberküloz Nedir?
Tüberküloz, Mycobacterium tuberculosis basilinin damlacık yoluyla bulaşması ile özellikle akciğerleri tutan, ancak vücudun her organını etkileyebilen, dünyada hâlâ önde gelen enfeksiyon kaynaklı ölüm nedenlerinden biri olan kronik bir enfeksiyon hastalığıdır.
Belirtileri
Tüberküloz hastalarında en sık görülen belirtiler:
- 3 haftadan uzun süren inatçı öksürük (sıklıkla balgamlı)
- Balgamda kan görülmesi (hemoptizi)
- Akşam yükselen ateş ve gece terlemeleri
- İştahsızlık ve açıklanamayan kilo kaybı
- Halsizlik, yorgunluk ve performans kaybı
- Göğüs ağrısı ve nefes darlığı (ileri olgularda)
- Akciğer dışı tutulumda lenf bezi şişmesi, kemik ağrısı, baş ağrısı (TB menenjit)
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Mycobacterium tuberculosis basili ile damlacık yoluyla bulaş
- Aktif TB hastası ile uzun süreli kapalı ortam teması
- HIV enfeksiyonu ve immün baskılayıcı ilaç kullanımı
- Diyabet, kronik böbrek yetmezliği, malnütrisyon
- Sigara, alkol ve madde bağımlılığı
- Kalabalık yaşam koşulları, evsizlik, cezaevi öyküsü
- Endemik bölgelerde doğmuş olma ve göç öyküsü
Tanı
Latent enfeksiyon taramasında tüberkülin deri testi (PPD) ve interferon-gama salınım testi (IGRA: QuantiFERON, T-SPOT) kullanılır. Aktif hastalık şüphesinde 3 ardışık günde sabah balgamında aside dirençli basil (ARB) yayması, mikobakteri kültürü (altın standart, Löwenstein-Jensen veya BACTEC) ve hızlı moleküler test olarak GeneXpert MTB/RIF (rifampisin direnci de gösterir) yapılır. Posteroanterior akciğer grafisinde üst lob infiltrasyonu, kavite ve hiler lenfadenopati değerlendirilir; gerektiğinde toraks BT ve doku biyopsisi tamamlayıcıdır.
Tedavi Yöntemleri
- Yeni olgu standart rejim: 2 ay HRZE (izoniazid + rifampisin + pirazinamid + etambutol) + 4 ay HR (toplam 6 ay)
- Doğrudan gözetimli tedavi (DGT) uygulaması ile uyum sağlanması
- Latent tüberkülozda 9 ay izoniazid veya 3 ay haftalık izoniazid+rifapentin
- İlaç dirençli (MDR-TB) olgularda 18-20 ay süreli bedakilin, linezolid, levofloksasin içeren rejimler
- HIV pozitif hastalarda antiretroviral tedavi ile koordinasyon
- Karaciğer ve böbrek fonksiyonlarının düzenli takibi, B6 vitamini (piridoksin) eklenmesi
- Temaslı taraması, izolasyon önlemleri ve ihbar (bildirimi zorunlu hastalık)
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Göğüs Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:
- 2-3 haftadan uzun süren öksürük varlığında
- Balgamda kan görüldüğünde
- Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi ve ateş eşlik ettiğinde
- Bilinen TB hastası ile yakın temas öyküsü olanlarda
- HIV pozitif, organ nakli, anti-TNF tedavi öncesi tarama amaçlı
- Tedavi sırasında sarılık, görme bozukluğu veya işitme kaybı geliştiğinde
Önleme ve Yaşam Tarzı
- BCG aşısı (yenidoğan döneminde tek doz)
- Aktif olgularda erken tanı, izolasyon ve tedaviye tam uyum
- Temaslıların PPD/IGRA ile taranması ve gerekirse koruyucu tedavi
- Sağlık çalışanlarında N95 maske ve havalandırma önlemleri
- HIV taraması ve immünsupresif tedavi öncesi latent TB taraması
- Sigara bırakma, beslenme ve barınma koşullarının iyileştirilmesi
İlgili Branşta Doktorlar
Göğüs Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tüberküloz için hangi doktora gidilir?
Tüberküloz tanı ve tedavisi için Göğüs Hastalıkları uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Tüberküloz belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: 3 haftadan uzun süren inatçı öksürük (sıklıkla balgamlı), Balgamda kan görülmesi (hemoptizi), Akşam yükselen ateş ve gece terlemeleri, İştahsızlık ve açıklanamayan kilo kaybı. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Tüberküloz nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Yeni olgu standart rejim: 2 ay HRZE (izoniazid + rifampisin + pirazinamid + etambutol) + 4 ay HR (toplam 6 ay), Doğrudan gözetimli tedavi (DGT) uygulaması ile uyum sağlanması, Latent tüberkülozda 9 ay izoniazid veya 3 ay haftalık izoniazid+rifapentin. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.