CURB-65 Skoru Nedir?
CURB-65, toplum kaynaklı pnömoni (TKP) hastalarının şiddetini hızla değerlendirmek için Lim ve ark. tarafından 2003'te yayımlanan ve British Thoracic Society (BTS) tarafından önerilen, 5 parametreli pratik bir skorlama sistemidir. Acil servis, klinik triyaj ve birinci basamakta ayaktan tedavi mi, hastane yatışı mı yoksa yoğun bakım mı sorusuna nesnel yanıt verir. PSI/PORT (Pneumonia Severity Index) ile benzer öngörü gücüne sahip olup 5 değişkenle çok daha hızlı hesaplanır.
Parametreler ve Puanlama Sistemi
Her parametre 1 puan ekler; maksimum skor 5'tir. Akronim CURB-65 olarak akılda kalır:
| Harf | Parametre | Eşik | Puan |
|---|---|---|---|
| C | Confusion (yeni başlangıçlı bilinç değişikliği) | AMTS ≤8 veya zaman/yer/kişi dezoryantasyonu | 1 |
| U | Urea (kan üresi) | >7 mmol/L (BUN ~19 mg/dL) | 1 |
| R | Respiratory rate (solunum sayısı) | ≥30/dk | 1 |
| B | Blood pressure (kan basıncı) | Sistolik <90 mmHg veya diastolik ≤60 mmHg | 1 |
| 65 | Age ≥65 | Yaş 65 ve üzeri | 1 |
Skora Göre Mortalite ve Yatış Kararı
| Skor | 30 günlük mortalite | Risk sınıfı | Tedavi yeri |
|---|---|---|---|
| 0 | %0.7 | Çok düşük | Ayaktan (ev) |
| 1 | %2.1 | Düşük | Ayaktan + yakın takip |
| 2 | %9.2 | Orta | Hastane yatış değerlendirilir |
| 3 | %14.5 | Yüksek | Hastane yatış |
| 4 | %40 | Çok yüksek | Yoğun bakım değerlendir |
| 5 | %57 | Maksimum | Acil yoğun bakım |
Klinik Yorum ve Karar Akışı
- Skor 0-1: Düşük risk; ayaktan oral antibiyotikle takip. Sosyal destek varsa ev, yoksa kısa süreli yatış.
- Skor 2: Orta risk; hipoksi (SpO₂ <%92), eşlik eden hastalık veya yaş ileri ise yatış tercih edilir.
- Skor 3: Yüksek risk; servis yatış zorunlu, IV antibiyotik başlanır.
- Skor 4-5: Çok yüksek risk; yoğun bakım düzeyinde solunum desteği (NIV/mekanik ventilasyon), vazopresor olasılığı düşünülür.
CRB-65 ve PSI ile Karşılaştırma
Birinci basamakta (kan tahlili yapılamadığında) CRB-65 (üre çıkarılmış) kullanılır: 0 ayaktan, 1-2 hastane değerlendir, 3-4 acil yatış. PSI/PORT 20 değişkenli ve daha hassastır ama hesaplaması yavaştır. ATS/IDSA, hem CURB-65 hem PSI'yı birlikte tavsiye eder; yoğun bakım için ayrıca IDSA/ATS minör/major kriterleri (mekanik ventilasyon, septik şok = major; çok loblu infiltrat, BUN ≥20, ateş <36°C vb. = minör) değerlendirilir.
Pnömoninin Etken Mikroorganizmaları ve Antibiyotik Seçimi
| Klinik durum | Sık etken | İlk seçim antibiyotik |
|---|---|---|
| Ayaktan, sağlıklı erişkin | S. pneumoniae, M. pneumoniae | Amoksisilin 1 g ×3 / Doksisiklin 100 mg ×2 |
| Ayaktan, komorbid hasta | S. pneumoniae, H. influenzae, atipikler | Amoksisilin-klavulanat + makrolid |
| Yatan, servis | S. pneumoniae, Legionella, atipikler | Seftriakson + makrolid (azitromisin) ya da levofloksasin |
| Yoğun bakım | S. pneumoniae, Legionella, Pseudomonas (risk) | Beta-laktam + makrolid; Pseudomonas riski varsa antipsödomonal beta-laktam + florokinolon |
| Aspirasyon riski | Anaeroblar, gram negatifler | Amoksisilin-klavulanat veya ampisilin-sulbaktam |
Pnömoni Korunma — Aşılama ve Yaşam Tarzı
- Pnömokok aşısı: ≥65 yaş ve risk gruplarında PCV13 + PPSV23 sekansı önerilir.
- İnfluenza aşısı: Her sonbahar; bakteriyel süperenfeksiyonu azaltır.
- COVID-19 aşıları: Akut viral pnömoniyi ve sekonder bakteriyel komplikasyonları azaltır.
- Sigarayı bırakma: Solunum mukozasının savunmasını eski haline getirir.
- El hijyeni ve maske: Salgın dönemlerinde damlacık yoluyla bulaşı önler.
Sık Yapılan Hatalar ve Uyarılar
- Sadece CURB-65'e güvenmek: SpO₂, laktat, plevral efüzyon, bilateral infiltrasyon ek değerlendirme gerektirir.
- Yaşlıda atipik prezentasyonu kaçırmak: Konfüzyon, düşme, iştahsızlık pnömoni ilk belirtisi olabilir.
- Geç antibiyotik: İlk 4 saat içinde başlanmazsa mortalite artar.
- Atipik etkeni unutmak: Mycoplasma, Chlamydia, Legionella için makrolid/florokinolon eklenir.
- Erken taburcu: Klinik stabilizasyon kriterleri (≥24 saat) sağlanmadan taburcu nüksü artırır.
Sıkça Sorulan Sorular
CURB-65 nedir?
Toplum kaynaklı pnömonide (TKP) şiddet ve 30 günlük mortalite riskini tahmin eden, British Thoracic Society (BTS) tarafından geliştirilen 5 parametreli klinik skorlama sistemidir. Confusion, Urea >7 mmol/L, Respiratory rate ≥30/dk, Blood pressure düşüklüğü ve yaş ≥65 toplamı 0-5 puandır.
CURB-65 hangi tedavi kararını verir?
0-1 puan ayaktan tedavi (mortalite <%3); 2 puan hastane yatış değerlendirilir (mortalite ~%9); 3-5 puan hastane yatışı, 4-5 puan yoğun bakım (mortalite %15-57). Karar SpO₂, sosyal koşullar ve komorbiditelerle birlikte verilir.
CRB-65 ile CURB-65 farkı nedir?
CRB-65 birinci basamak/ev koşulları için üre ölçümünü çıkarır; 4 parametre ile değerlendirir. Acil ve hastanede kan üre testi mevcutsa CURB-65 tercih edilir; sahada CRB-65 kullanılır.
Pnömoni belirtileri nelerdir?
Ani başlangıçlı ateş (>38°C), titreme, balgamlı öksürük (yeşil/sarı/kanlı), plöritik göğüs ağrısı, nefes darlığı ve halsizlik. Yaşlılarda ateş olmadan yalnızca konfüzyon, düşme veya iştahsızlık ile gelebilir. SpO₂ <%92 hipoksiyi gösterir.
Antibiyotik tedavisi ne kadar sürer?
BTS ve IDSA/ATS kılavuzlarına göre komplike olmayan TKP için 5 gün yeterlidir; klinik stabilizasyon sağlanırsa erken kesilebilir. S. pneumoniae şüphesinde amoksisilin; atipik şüphesinde makrolid/doksisiklin; yatan hastada beta-laktam + makrolid kombinasyonu kullanılır.
Pnömoni aşısı koruyucu mu?
Evet. ≥65 yaş ve kronik hastalığı olanlarda PCV13 + PPSV23 pnömokokal pnömoni ve bakteriyemiyi önler. İnfluenza ve COVID-19 aşıları da sekonder bakteriyel pnömoniyi azaltır.