Bu sayfada
Ülseratif Kolit Nedir?
Ülseratif kolit (ÜK), kolon mukozası ile submukozasına sınırlı, rektumdan başlayıp proksimale doğru sürekli ve simetrik yayılım gösteren kronik inflamatuvar bağırsak hastalığıdır. Avrupa'da insidans 100.000'de 10-20, prevalans 500'ün üzerindedir; Türkiye'de son 20 yılda belirgin artış göstererek 100.000'de 5'in üzerine çıkmıştır. Başlıca bulgusu kanlı-mukuslu ishal olup; proktit, sol kolit ve pankolit alt tiplerine ayrılır ve tutulum yaygınlığı (Montreal E1-E3 sınıflaması) tedavi yoğunluğunu belirler. Hastalık alevlenme ve remisyon dönemleriyle seyreder; ekstraintestinal tutulum (artrit, üveit, primer sklerozan kolanjit) sık görülür. Uzun süreli geniş tutulumlu hastalıkta kolorektal kanser riski belirgin artar, bu nedenle 8 yıl sonra başlayan düzenli sürveyans kolonoskopisi şarttır.
Belirtileri
Ülseratif Kolit hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Kanlı, mukuslu ishal (günde 6 veya daha fazla, ağır ataklarda)
- Tenesmus (sürekli dışkılama hissi) ve tuvalete yetişememe (aciliyet)
- Alt karın bölgesinde kramp tarzı ağrı (sıklıkla sol kadran)
- Halsizlik, düşük dereceli ateş ve kilo kaybı
- Anemiye bağlı solukluk, çarpıntı ve egzersiz intoleransı
- Geceleri uyandıran dışkılama ihtiyacı (organik hastalık göstergesi)
- Eklem ağrıları (periferik artrit, sakroileit, ankilozan spondilit)
- Cilt bulguları (eritema nodozum, piyoderma gangrenozum)
- Göz tutulumu (üveit, episklerit) ve fotofobi
- Karaciğer bulguları (primer sklerozan kolanjit; kaşıntı, sarılık)
- Aftöz oral ülserler
- Ağır ataklarda toksik megakolon, perforasyon ve masif kanama
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Genetik yatkınlık ve aile öyküsü (HLA-DRB1, IL23R varyantları)
- İmmün sistemin kolon mukozasına karşı anormal Th2/Th17 yanıtı
- Bağırsak mikrobiyotasındaki disbiyozis ve düşük çeşitlilik
- Çevresel faktörler (Batı tipi diyet, hava kirliliği, kentsel yaşam)
- NSAİİ kullanımı (alevlenme tetikleyicisi)
- Sigarayı bırakma sonrası ortaya çıkış (paradoksal koruyucu ilişki)
- Geçirilmiş bakteriyel veya viral gastroenterit
- Apendektomi yokluğunun göreceli risk artışı
- Erken çocukluk antibiyotik maruziyeti
- Düşük D vitamini düzeyi
- Stres ve uyku bozuklukları (alevlenme tetikleyicisi)
- Yüksek emülgatör ve işlenmiş gıda tüketimi
Tanı
Tanı için tam kolonoskopi yapılmalı; rektumdan başlayan, sürekli, simetrik, ileumu tutmayan (backwash ileiti hariç) mukozal inflamasyon dokümante edilmeli ve segmenter biyopsiler alınmalıdır. Endoskopik şiddet Mayo skoru veya UCEIS ile, klinik aktivite ise Truelove-Witts ve Mayo klinik skoru ile değerlendirilir. Histopatolojide kript apseleri, kript distorsiyonu, goblet hücre kaybı, plazmositoz ve mukozaya sınırlı kronik inflamasyon karakteristiktir; granülom yokluğu Crohn'dan ayırıma yardımcıdır. Fekal kalprotektin (>150-250 μg/g) aktif inflamasyonu duyarlı şekilde gösterir ve takipte kullanılır. Tam kan sayımı (anemi, trombositoz), CRP, sedimentasyon, albumin, demir paneli, B12, folat, karaciğer enzimleri ve böbrek fonksiyonları istenir. p-ANCA pozitifliği ÜK için destekleyicidir; ASCA daha çok Crohn'da görülür. Enfeksiyöz kolitleri (Salmonella, Shigella, Campylobacter, E. histolytica) ve özellikle Clostridioides difficile toksinini dışlamak için gaita kültürü ve toksin PCR zorunludur. ECCO-ESGAR kılavuzuna göre tanıda kontrastlı abdominal görüntüleme (MR enterografi) Crohn ayırıcı tanısı için faydalıdır. 8 yıllık hastalık süresinden sonra (PSC eşliğinde tanıdan itibaren) kromoendoskopi ile sürveyans kolonoskopisi başlatılır.
Tedavi Yöntemleri
- Hafif-orta proktit: mesalazin supozituvar 1 g/gün (birinci basamak)
- Hafif-orta sol kolit/pankolit: oral 5-ASA (mesalazin 2-4.8 g/gün) + topikal mesalazin lavman (kombine üstün)
- Mesalazin yanıtsız distal hastalıkta budesonid MMX 9 mg/gün veya topikal steroid
- Orta-ağır ataklarda sistemik kortikosteroid (prednizolon 0.5-1 mg/kg/gün, kısa süreli indüksiyon)
- Steroid bağımlı/dirençli olgularda tiyopürinler (azatiyoprin 2-2.5 mg/kg, 6-MP 1-1.5 mg/kg)
- Biyolojikler: anti-TNF (infliksimab, adalimumab, golimumab), vedolizumab (α4β7), ustekinumab (IL-12/23), risankizumab, mirikizumab (IL-23)
- Küçük moleküller: tofasitinib, upadasitinib (JAK inhibitörü), ozanimod, etrasimod (S1P modülatörü)
- Akut şiddetli ÜK'de IV metilprednizolon 60 mg/gün; 3-5 günde yanıtsızlıkta infliksimab veya siklosporin kurtarma tedavisi
- Toksik megakolon, kontrolsüz kanama, perforasyon veya yüksek dereceli displazide acil/elektif kolektomi
- Demir replasmanı (oral veya IV ferrik karboksimaltoz), B12 ve folik asit takviyesi
- VTE profilaksisi (yatan ağır atak hastasında düşük molekül ağırlıklı heparin)
- Kemik koruma (steroid kullanımında D vitamini, kalsiyum, gerektiğinde bisfosfonat)
- Aşı takviminin (pnömokok, influenza, HPV, hepatit B, VZV) immünosüpresyon öncesi güncellenmesi
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Gastroenteroloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- İki haftadan uzun süren kanlı ishal (acil değerlendirme)
- Günde 6 üzeri dışkılama, ateş ve halsizlik (akut şiddetli ÜK şüphesi) → hastane
- Karın ağrısı ile birlikte taşikardi, hipotansiyon (toksik megakolon)
- Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi ve anemi bulguları
- Bilinen ÜK hastasında ataktan şüphelenilmesi veya tedaviye yanıtsızlık
- Yeni başlayan sarılık, kaşıntı (PSC şüphesi)
- Göz kızarıklığı/ağrısı (üveit), ciltte yara (piyoderma gangrenozum)
- Düzenli kolonoskopi/sürveyans aksatılmamalı (özellikle 8 yıl üzeri hastalıkta)
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Düzenli ilaç kullanımı ve sürekli idame ile remisyonun korunması
- NSAİİ ve gereksiz antibiyotiklerden kaçınmak
- Stres yönetimi, düzenli uyku ve psikososyal destek
- Sebze-meyveden zengin, işlenmiş gıdayı sınırlayan Akdeniz tipi beslenme
- D vitamini düzeyinin optimal tutulması
- Kolorektal kanser için tanıdan 8 yıl sonra (PSC'de tanı anından itibaren) kromoendoskopi ile sürveyans
- Aşı takviminin güncel tutulması (özellikle pnömokok, influenza, HPV, hepatit B)
- Sigara durumu hekim ile değerlendirilmeli (paradoksal etkisi nedeniyle, ancak başka risklerle birlikte tartılmalı)
- Düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı kilo
- Erken alevlenme bulgularında fekal kalprotektin takibi ile hızlı müdahale
İlgili Branşta Doktorlar
Gastroenteroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ülseratif Kolit için hangi doktora gidilir?
Ülseratif Kolit tanı ve tedavisi için Gastroenteroloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Ülseratif Kolit belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Kanlı, mukuslu ishal (günde 6 veya daha fazla, ağır ataklarda), Tenesmus (sürekli dışkılama hissi) ve tuvalete yetişememe (aciliyet), Alt karın bölgesinde kramp tarzı ağrı (sıklıkla sol kadran), Halsizlik, düşük dereceli ateş ve kilo kaybı. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Ülseratif Kolit nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Hafif-orta proktit: mesalazin supozituvar 1 g/gün (birinci basamak), Hafif-orta sol kolit/pankolit: oral 5-ASA (mesalazin 2-4.8 g/gün) + topikal mesalazin lavman (kombine üstün), Mesalazin yanıtsız distal hastalıkta budesonid MMX 9 mg/gün veya topikal steroid. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.