Varis (Varikoz Damarlar) ICD-10: I83

Varis (Varikoz Damarlar) Nedir?

Varis (varikoz damarlar); bacak yüzeyel toplardamarlarının kalıcı dilatasyonu, kıvrımlanması ve uzamasıyla karakterize, kronik venöz yetmezliğin en sık klinik bulgusudur. Venöz kapakçıkların yetersizliği nedeniyle kanın yer çekimine karşı yukarı yönelik dönüşü bozulur ve venöz hipertansiyon gelişir. Erişkin nüfusun yaklaşık %20-30'unda görünür varisler, %40'a yakınında bir miktar venöz yetmezlik bulgusu saptanır. Türkiye'de kadınların %30'unu, erkeklerin %15'ini etkiler. Sadece estetik bir sorun değildir; tedavi edilmediğinde cilt değişiklikleri, venöz ülser ve yüzeyel tromboflebit gibi komplikasyonlara ilerleyebilir. CEAP sınıflaması (C0-C6) klinik şiddeti belirler ve tedavi kararını yönlendirir.

Belirtileri

Varis (Varikoz Damarlar) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Bacakların yüzeyinde görünür, mavi-mor, kıvrımlı genişlemiş damarlar
• Telanjiektaziler (kılcal damar görünümlü, 1 mm altı)
• Retiküler venler (1-3 mm, mavi-yeşil)
• Bacaklarda ağırlık, dolgunluk, gerilme hissi (özellikle gün sonu)
• Akşamları artan ayak bileği ve baldır şişliği (özellikle ayaktayken)
• Geceleri bacaklarda kramp ve huzursuz bacak sendromu
• Kaşıntı (özellikle varislerin üzerinde)
• Cilt değişiklikleri: hiperpigmentasyon (hemosiderin), lipodermatoskleroz
• Egzama (staz dermatiti) — kuru, kabuklu, kaşıntılı cilt
• Beyaz atrofi (atrophie blanche): cilt soluklaşması
• Venöz ülser: tipik olarak medial malleol çevresinde, ağrısız, kronik
• Yüzeyel tromboflebit: damar üzerinde kırmızı, sıcak, sert kordon

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Kapakçık yetmezliği (kalıtsal yatkınlık ana faktör)
• Aile öyküsü (ailede varis varlığında risk 2-5 kat artar)
• Kadın cinsiyet ve hormonal değişiklikler (östrojen, progesteron)
• Gebelik (her gebelikle risk artar — mekanik basınç + hormon)
• Doğum kontrol hapı, menopoz hormon replasmanı
• Uzun süre ayakta veya hareketsiz oturarak çalışma (öğretmen, garson, kasiyer, ofis)
• Obezite ve aşırı kilo (intraabdominal basınç artar)
• Yaş ilerlemesi (50 yaş üstü her 10 yılda iki kat)
• Önceki derin ven trombozu (post-trombotik sendrom)
• Kronik kabızlık (sürekli ıkınma)
• Sıkı korse, dar pantolon, yüksek topuk
• Sigara (vasküler hasar) ve sedanter yaşam

Tanı

Tanı klinik öykü ve dikkatli fizik muayene ile başlar; hasta ayakta muayene edilmelidir. Trendelenburg, Perthes testleri klasik fakat günümüzde yerini renkli Doppler ultrasonografiye bırakmıştır. Venöz Doppler USG altın standart görüntülemedir: safen ven çapı, kapak yetersizliği süresi (>0.5 saniye reflü patolojik), derin ven açıklığı, perforan ven yetmezliği değerlendirilir. CEAP klinik sınıflaması: C0 (görünür bulgu yok), C1 (telanjiektazi), C2 (varisler), C3 (ödem), C4 (cilt değişiklikleri), C5 (iyileşmiş ülser), C6 (aktif ülser). VCSS (Venous Clinical Severity Score) klinik şiddeti puanlar. Komplike vakalarda BT/MR venografi, intravasküler ultrason (IVUS) ileri tanıda kullanılır. Diferansiyel tanıda kronik venöz yetmezlik, derin ven trombozu, lenfödem, sistemik ödem nedenleri (kalp/böbrek/karaciğer), arteriyel hastalık mutlaka dışlanmalı; ABI (ayak bilek-kol indeksi) ölçümü kompresyon tedavisi öncesi şarttır.

Tedavi Yöntemleri

• Konservatif tedavi (CEAP C1-C3): kompresyon çorabı + yaşam tarzı
• Tıbbi kompresyon çorabı: 20-30 mmHg (orta), 30-40 mmHg (şiddetli)
• Bacak elevasyonu günde birkaç kez 15-20 dakika kalp seviyesi üzerinde
• Düzenli yürüyüş, yüzme, bisiklet (baldır kası pompası aktivasyonu)
• Venoaktif ilaçlar: mikronize diosmin/hesperidin 500 mg x 2 (semptom rahatlatıcı)
• Sklerorerapi: küçük damarlar, telanjiektaziler için sklerozan madde enjeksiyonu
• Köpük skleroterapi: orta boy varislerde, USG eşliğinde
• Endovenöz lazer ablasyonu (EVLA): büyük safen ven yetmezliğinde altın standart
• Radyofrekans ablasyon (RFA): EVLA'ya alternatif, eşit etkinlik
• Mekanokemikal ablasyon (MOCA), siyanoakrilat yapıştırıcı (VenaSeal)
• Klasik cerrahi (stripping + ligasyon): seçili vakalar, rekürren varis
• Ülser tedavisi: kompresyon bandajı + lokal bakım + ablasyon

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir:

• Bacaklarda görünür varisler + ağrı, ağırlık, şişlik şikayeti
• Cilt renk değişikliği (kahverengi pigmentasyon, sertleşme)
• Açık yara (venöz ülser) gelişmesi — özellikle iç ayak bileği çevresinde
• Varis bölgesinde sıcaklık, kızarıklık, ağrı (yüzeyel tromboflebit)
• Ani başlayan tek taraflı bacak şişliği + ağrı → acil (DVT şüphesi)
• Nefes darlığı + bacak şişliği → acil (pulmoner emboli)
• Varisli damarda kanama (özellikle yaşlıda mortal olabilir)
• Estetik veya psikososyal rahatsızlık seviyesi yüksekse
• Gebelik planlanıyorsa önceden kompresyon planlaması
• Önceki DVT öyküsü + ilerleyici semptomlar

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Uzun süre ayakta veya oturarak kalmaktan kaçının
• İş saatlerinde her 30-60 dakikada birkaç dakika yürüyün
• Oturmuşken ayak bileği rotasyonu, parmak ucu yükselme egzersizleri
• Sağlıklı kilo: VKİ 18.5-25 arası
• Düzenli aerobik aktivite: yürüyüş, yüzme, bisiklet (haftada 150 dk)
• Bacakları yatarken hafif yüksekte tutun (yastıkla 15-20 cm)
• Sıkı korse, dar pantolon, jartiyer ve yüksek topuktan kaçının
• Risk grubu (gebelik, uzun seyahat, ailede varis) için profilaktik kompresyon çorabı
• Uzun uçuş/yolculukta her saatte 5-10 dk hareket, bol sıvı, alkol-kafein az
• Sigarayı bırakın, kabızlığı önleyin (lifli beslenme)

İlgili Branşta Doktorlar

Kalp ve Damar Cerrahisi alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar