Kronik Böbrek Hastalığı ICD-10: N18

Kronik Böbrek Hastalığı Nedir?

Kronik böbrek hastalığı (KBH), eGFR'nin 3 ay üzeri 60 mL/dk/1.73m² altında kalması veya idrar/böbrek hasarı bulguları (proteinüri, hematüri, görüntüleme/biyopsi anormalliği) ile tanımlanan ilerleyici böbrek fonksiyon kaybıdır. KDIGO 2024 kılavuzuna göre eGFR'ye dayalı G1-G5 evreleme ve albuminüriye dayalı A1-A3 kategorizasyonu olmak üzere iki eksenli sınıflanır; bu sınıflama prognoz ve tedavi yoğunluğunu belirler. Türkiye CREDIT çalışmasına göre yetişkinlerin yaklaşık %15'inde çeşitli evrelerde KBH bulunmaktadır ve diyabetik nefropati ile hipertansif nefroskleroz en sık nedenlerdir. Hastalık genellikle sessiz seyreder; tanı sıklıkla rutin laboratuvar taramasında konur. Kardiyovasküler mortalite, son dönem böbrek hastalığına (SDBH) ilerlemekten daha sık ölüm nedeni olduğundan kardiyo-renal-metabolik bütüncül yaklaşım esastır.

Belirtileri

Kronik Böbrek Hastalığı hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Erken evrelerde belirti vermeyen sessiz seyir
• İlerleyen evrede halsizlik, çabuk yorulma ve egzersiz toleransında azalma
• Bacaklarda, ayak bileklerinde ve göz çevresinde ödem
• Gece sık idrara çıkma (nokturi) ve idrar miktarında azalma
• Köpüklü idrar (proteinüri) veya idrar renginde değişiklik
• Kaşıntı, kuru cilt ve ciltte sarı-kahverengi renk değişikliği (üremi)
• İştahsızlık, bulantı, metalik veya amonyak benzeri ağız tadı
• Yüksek tansiyon (sıvı yüklenmesi ve renin sistemi aktivasyonu)
• Nefes darlığı (akciğer ödemi ve anemi)
• Anemiye bağlı solukluk ve çarpıntı
• Kemik ağrıları ve patolojik kırıklar (renal osteodistrofi)
• Konsantrasyon güçlüğü, uyku bozukluğu ve huzursuz bacak sendromu

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Diyabetik nefropati (en sık neden, KBH'nin yaklaşık %40'ı)
• Hipertansif nefroskleroz (ikinci en sık neden)
• Glomerülonefritler (IgA nefropatisi, FSGS, membranöz nefropati)
• Polikistik böbrek hastalığı (otozomal dominant PKBH)
• Obstrüktif üropati (böbrek taşı, BPH, üreteral darlık)
• Tekrarlayan pyelonefrit ve kronik interstisyel nefrit
• İlaç toksisitesi (uzun süreli NSAİİ, aminoglikozid, IV kontrast, lityum)
• Otoimmün hastalıklar (lupus nefriti, ANCA-ilişkili vaskülitler)
• Multipl miyelom ve amiloidoz
• Kalıtsal hastalıklar (Alport sendromu, Fabry)
• HIV-ilişkili nefropati ve hepatit B/C
• Düşük doğum ağırlığı ve preterm doğum (azalmış nefron sayısı)

Tanı

Tanı, en az 3 ay üst üste eGFR <60 mL/dk/1.73m² ve/veya böbrek hasarı bulgusu (spot idrar albumin/kreatinin oranı [UACR] ≥30 mg/g, hematüri, görüntüleme veya biyopside yapısal anormallik) ile konur. eGFR; serum kreatinine dayalı CKD-EPI 2021 formülü ile hesaplanır; sistatin C kreatinin ile birlikte kullanıldığında doğruluğu artırır ve özellikle düşük kas kütleli, sarkopenik veya amputasyonlu hastalarda tercih edilir. KDIGO 2024 evreleme iki eksenli olup G1 (≥90), G2 (60-89), G3a (45-59), G3b (30-44), G4 (15-29) ve G5 (<15) ile A1 (<30), A2 (30-300) ve A3 (>300 mg/g) kategorilerini birleştirir; bu prognoz piramidi tedavi yoğunluğunu belirler. KDIGO Risk Equation (KFRE) 2 ve 5 yıllık SDBH riskini öngörür ve nefroloji sevki kararında yol göstericidir. Renal ultrasonografi böbrek boyutu, kortikal kalınlık ve obstrüksiyonu değerlendirir; küçük ekojen böbrekler kronisiteyi destekler. Etyolojiye yönelik kompleman, ANA, ANCA, anti-GBM, SPEP/UPEP, viral seroloji istenir; sebep belirsizse veya hızlı bozulma varsa renal biyopsi düşünülür. Anemi, sekonder hiperparatiroidi, asidoz, hiperkalemi ve dislipidemi taraması rutin izlemde yer alır.

Tedavi Yöntemleri

• Altta yatan hastalığın tedavisi: HbA1c <7% (frail hastada <8%) ve KB <120-130/80 mmHg hedefi
• ACE inhibitörü (ramipril, enalapril) veya ARB (losartan, valsartan) — proteinüride birinci tercih, reno-protektif
• SGLT-2 inhibitörü (dapagliflozin, empagliflozin) — KDIGO 2024 ile diyabetik ve non-diyabetik KBH'de güçlü öneri
• Finerenon (steroid olmayan MRA) — albuminürik diyabetik KBH'de
• Statin (atorvastatin, rosuvastatin) — ≥50 yaş KBH G1-G5 (diyaliz dışı) hastalarda
• Sodyum kısıtlama (<2 g/gün), düşük potasyum ve fosfor diyeti
• Hipoalbuminemi/proteinüride dengeli protein alımı (0.6-0.8 g/kg/gün, evreye göre)
• Anemide eritropoiezi uyarıcı ajanlar (ESA: epoetin, darbepoetin) ve IV/oral demir replasmanı (hedef Hb 10-11.5 g/dL)
• Hiperfosfatemide fosfor bağlayıcı (sevelamer, lantanum, kalsiyum asetat)
• D vitamini analoğu (kolekalsiferol, kalsitriol) ve sekonder hiperparatiroidide kalsimimetik (sinakalset, etelkalsetid)
• Metabolik asidozda oral sodyum bikarbonat (hedef serum HCO3 ≥22 mmol/L)
• Hiperkalemide potasyum bağlayıcı (patiromer, sodyum zirkonyum siklosilikat)
• Aşılama (hepatit B, pnömokok, influenza, COVID-19) ve sigara bırakma
• eGFR <20 mL/dk'da SDBH hazırlığı: AV fistül, periton diyalizi katateri veya preemptif nakil değerlendirmesi
• G5 evrede renal replasman tedavisi: hemodiyaliz, periton diyalizi veya böbrek nakli

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Nefroloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• Açıklanamayan yorgunluk, ödem veya nefes darlığı varlığı
• İdrar miktarında belirgin azalma, köpüklü idrar veya hematüri
• Diyabet veya hipertansiyon tanılı hasta yıllık böbrek tahlili (eGFR + UACR) yaptırmıyorsa
• Aile öyküsünde polikistik böbrek hastalığı veya kalıtsal nefropati bulunması
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, böbrek taşı veya obstrüktif üropati öyküsü
• Yeni başlayan dirençli hipertansiyon (özellikle <30 yaş)
• Bulantı, kusma, kaşıntı ve metalik ağız tadı (üremi semptomları)
• Eklem ağrısı, döküntü ve böbrek bulgularının birlikteliği (vaskülit/lupus şüphesi) → hızlı sevk

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Diyabetik ve hipertansif hastalarda hedef glisemi ve kan basıncı değerlerine ulaşma
• Yıllık spot idrar albumin/kreatinin (UACR) ve serum kreatinin/eGFR taraması
• NSAİİ'lerin uzun süreli ve gereksiz kullanımından kaçınma
• Bol su tüketme (1.5-2 L/gün, kalp/böbrek izin verdiği ölçüde)
• Tuz kısıtlama (<5 g/gün) ve işlenmiş gıda azaltma
• Sigara bırakma ve aşırı alkolden kaçınma
• Sağlıklı kilo (BKI 18.5-24.9) ve düzenli aerobik egzersiz
• IV kontrast madde gerektiren tetkiklerde önceden böbrek fonksiyon değerlendirmesi ve hidrasyon
• Reçetesiz herbal ürün ve geleneksel tedavilerden kaçınma (nefrotoksisite riski)
• Diyabetik hastalarda SGLT-2 inhibitörü ve GLP-1 agonisti kullanımının önceliklendirilmesi

İlgili Branşta Doktorlar

Nefroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar