Sinüzit ICD-10: J32

Sinüzit Nedir?

Sinüzit (modern terminolojiyle rinosinüzit); paranazal sinüsleri (maksiller, etmoid, frontal, sfenoid) döşeyen mukozanın ve burun mukozasının eş zamanlı inflamasyonudur. EPOS 2020 (European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps) sınıflamasına göre belirti süresine bakılarak akut (<12 hafta, tam iyileşme) ve kronik (≥12 hafta) olarak ayrılır; kronik form da nazal poliple seyreden (CRSwNP) ve polipsiz (CRSsNP) alt tiplere bölünür. Erişkinlerin %10-15'ini etkileyen yaygın bir sorundur ve yılda yaklaşık 30 milyon ABD ziyaretinin nedenidir; Türkiye'de de birinci basamak ve KBB başvurularının önemli yüzdesini oluşturur. Akut viral rinosinüzit (soğuk algınlığı) en sık formdur ve sadece %0.5-2 oranında bakteriyel süperenfeksiyon gelişir; bu nedenle antibiyotik aşırı kullanımı önemli halk sağlığı sorunudur.

Belirtileri

Sinüzit hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Yüzde basınç, dolgunluk ve ağrı (alın, yanaklar, gözler arası, üst diş arkı)
• Burun tıkanıklığı (tek/iki taraflı)
• Pürülan (sarı-yeşil) burun akıntısı, ön ve/veya arkadan (post-nazal damla)
• Koku duyusunda azalma (hiposmi) veya tamamen kayıp (anosmi)
• Geniz akıntısı sonucu boğaz tahrişi, sık boğaz temizleme
• Baş ağrısı (özellikle öne eğilmeyle artan)
• Ateş (akut bakteriyel sinüzitte; viralde nadiren ≥38.5°C)
• Halitozis (ağız kokusu) — kronik formda
• Kuru/produktif öksürük (özellikle gece)
• Diş ağrısı (maksiller sinüzitte odontojenik kaynak veya basınç)
• Yorgunluk, halsizlik, irritabilite
• Atipik: kulak dolgunluğu, basınç hissi, ses değişikliği
• Komplikasyon bulguları: göz çevresi şişlik/kızarıklık, görme bozukluğu, çift görme, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Modifiable: sigara dumanı maruziyeti (mukosiliyer klirensi bozar)
• Modifiable: tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları
• Modifiable: kontrol edilmemiş alerjik rinit
• Modifiable: yüzme/dalış sonrası kontamine su
• Modifiable: irritan kimyasal maruziyet, hava kirliliği
• Modifiable: dental kaynaklı enfeksiyon (üst molar kök iltihabı → maksiller sinüzit)
• Modifiable: nazal sprey kötüye kullanımı (rinitis medikamentoza)
• Non-modifiable: viral rinitis (rinovirüs, influenza, RSV, koronavirüs) — en sık tetikleyici
• Non-modifiable: bakteriyel: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis
• Non-modifiable: fungal (immün baskılanmış hastada Aspergillus, Mucorales — invaziv form)
• Non-modifiable: anatomik varyasyonlar — septum deviasyonu, konka bulloza, Haller hücresi
• Non-modifiable: nazal polipler (kronik formda)
• Non-modifiable: kistik fibrozis, primer silier diskinezi, immün yetmezlik
• Non-modifiable: aspirin-egzaserbeli solunum hastalığı (AERD, Samter triadı: astım+polip+ASA intoleransı)
• Gastroözofageal reflü (kronik formda destekleyici faktör)

Tanı

EPOS 2020 kılavuzu akut rinosinüzit tanısı için en az 2 belirtinin (biri burun tıkanıklığı veya burun akıntısı olmak üzere) <12 hafta süreyle bulunmasını şart koşar; ek belirtiler yüz ağrısı/basıncı ve koku kaybıdır. Akut viral ve akut bakteriyel rinosinüzit ayrımı tedavi seçiminde kritiktir; IDSA 2012 ve EPOS 2020 kriterlerine göre akut bakteriyel rinosinüzit düşündürenler: 10 günden uzun süren, düzelmeyen belirtiler; 5-7 gün düzelme sonrası ikinci kötüleşme (double sickening); başlangıçtan itibaren şiddetli belirtiler (>38.5°C ateş + pürülan akıntı + yüz ağrısı, 3-4 gün). Akut sinüzitte rutin görüntüleme önerilmez; komplikasyon şüphesi (orbital sellülit, intrakraniyal yayılım) varsa kontrastlı paranazal sinüs BT tercih edilir. Kronik rinosinüzitte ≥12 hafta süren belirtiler + objektif kanıt gerekir: nazal endoskopide polip, pürülan akıntı veya mukozal ödem; ya da paranazal sinüs BT'de mukozal değişiklikler. Lund-Mackay skoru (0-24) BT bulgu şiddetini puanlar. CRSwNP fenotipinde endotip belirleme (Tip 2 inflamasyon, eozinofili) biyolojik ajan adaylığı için önemlidir; serum IgE, eozinofil sayısı, periferik kan T2 biyomarkerlar değerlendirilir. Alerji testleri (cilt prick, spesifik IgE) eşlik eden alerjik rinit için. İmmün yetmezlik düşünülürse IgG/IgA/IgM, IgG alt grupları. Fungal/invaziv sinüzit şüphesinde acil görüntüleme + biyopsi + KBB konsültasyonu.

Tedavi Yöntemleri

• Akut viral rinosinüzit: destekleyici tedavi — tuzlu su nazal lavajı, parasetamol/ibuprofen, oral/topikal dekonjestan (en fazla 3-5 gün)
• İntranazal kortikosteroid (mometazon, flutikazon, budesonid) — semptom süresini kısaltır
• Antibiyotik akut viral sinüzitte ÖNERİLMEZ — gereksiz kullanım direnç sorununa katkı
• Akut bakteriyel sinüzit antibiyotik: amoksisilin-klavulanat 875/125 mg x2 — 5-10 gün (ilk tercih)
• Penisilin alerjisi: doksisiklin 100 mg x2 veya levofloksasin 500 mg/gün
• Çocuk: amoksisilin-klavulanat 45-90 mg/kg/gün
• Kronik rinosinüzit (CRS): yüksek hacimli izotonik/hipertonik salin nazal lavaj (günde 1-2 kez)
• CRS: intranazal kortikosteroid uzun süreli (en az 3 ay)
• CRSwNP: yüksek doz topikal steroid, kısa süreli oral kortikosteroid kürü (atak)
• Antibiyotik kronik formda sınırlı yer — sadece akut alevlenmede
• Makrolid uzun süreli düşük doz (azitromisin) — seçili CRS hastalarında
• Lökotrien antagonisti (montelukast) — AERD/polip varlığında
• Biyolojik ajanlar CRSwNP: dupilumab (anti-IL4/13), omalizumab, mepolizumab — ağır vakalar
• Cerrahi: fonksiyonel endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) — anatomik anormallik, dirençli CRS, polip
• Septoplasti — septum deviasyonu varsa eşlik eden
• Komplike sinüzit (orbital, intrakraniyal): hastane yatışı, IV antibiyotik, acil cerrahi drenaj
• Allerjik komponent: antihistaminik, alerjen kaçınma, immünoterapi

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:

• Belirtiler 10 günden uzun süren ve düzelmeyen üst solunum yolu şikayetleri
• 5-7 gün düzelmeden sonra tekrar kötüleşme (double sickening)
• Başlangıçtan beri şiddetli: yüksek ateş (>38.5°C) + pürülan akıntı + yüz ağrısı (3-4 gün)
• Yılda 4'ten fazla sinüzit atağı → kronik form veya immün değerlendirme
• Tedaviye yanıt vermeyen veya hızla tekrarlayan ataklar
• Polip şüphesi: koku kaybı, tek taraflı tıkanıklık, kanlı akıntı
• Acil: tek taraflı göz çevresi şişlik, kızarıklık, ağrı → orbital sellülit
• Acil: görme bozukluğu, çift görme, propitozis, oftalmopleji
• Acil: şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, ateş, bilinç değişikliği → menenjit/intrakraniyal yayılım
• Acil: yüzde hızla yayılan siyah-mor lezyon, immün baskılanma → invaziv fungal sinüzit

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Birincil: el hijyeni, üst solunum yolu enfeksiyonlarından korunma
• Yıllık influenza aşısı ve pnömokok aşısı (risk grubunda)
• COVID-19 aşılanması
• Sigara ve pasif içicilikten uzak durma
• Alerjik rinit varsa düzenli kontrol — antihistaminik, topikal steroid
• Hava kirliliği yüksek günlerde dış ortamı sınırlama
• Tuzlu su nazal lavaj alışkanlığı (özellikle alerji/polen sezonunda)
• Yeterli sıvı alımı (mukus akışkanlığını sağlar)
• Evde nem düzeyini %30-50 aralığında tutma
• Nazal dekonjestan spreyleri 5 günden uzun kullanmama (rinitis medikamentoza önleme)
• İkincil: kronik tanılı hastada günlük nazal lavaj + topikal steroid uyumu
• Diş sağlığı kontrolü (üst molar kaynaklı maksiller sinüzit önleme)
• Septum deviasyonu/polip cerrahi düzeltmesi gerektiğinde geciktirmemek
• Bağışıklık baskılayan tedavi alanlar fungal sinüzit açısından yakın takip

İlgili Branşta Doktorlar

Kulak Burun Boğaz Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar