Bu sayfada
Tonsillit Nedir?
Tonsillit, palatin tonsillerin (bademcik) genellikle viral veya bakteriyel enfeksiyona bağlı iltihabıdır. Akut tonsillit olguların büyük bölümünde virallere bağlıdır; bakteriyel etken olarak en sık Grup A beta-hemolitik streptokok (GAS) saptanır. Tekrarlayan ataklar kronik tonsillite ilerleyerek tonsillektomi gerektirebilir.
Belirtileri
Tonsillit hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Ani başlayan boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü (odinofaji)
- 38°C ve üzeri ateş, üşüme ve titreme
- Tonsillerde kızarıklık, ödem ve beyaz-sarı eksüda (kript plakları)
- Servikal lenf bezlerinde büyüme ve hassasiyet
- Halsizlik, baş ağrısı ve iştahsızlık
- Ağız kokusu (halitozis) ve ses değişikliği (sıcak patates sesi)
- Çocuklarda karın ağrısı, bulantı ve kusma
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Viral enfeksiyonlar (adenovirüs, rinovirüs, influenza, EBV)
- Grup A beta-hemolitik streptokok (Streptococcus pyogenes - GAS)
- Daha az sıklıkla C ve G grubu streptokoklar, Fusobacterium
- Mononükleoz (Epstein-Barr virüsü)
- Kapalı, kalabalık ortamlarda damlacık yoluyla bulaş
- Sigara dumanı, hava kirliliği ve alerjik zeminin tetikleyici etkisi
- Bağışıklık sistemi zayıflığı ve tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları
Tanı
Tanı; öykü, orofarenks muayenesi ve modifiye Centor (McIsaac) skoru ile başlar. Centor kriterleri: ateş >38°C, eksüdatif tonsillit, hassas anterior servikal lenfadenopati, öksürük yokluğu ve yaş (3-14 +1, ≥45 -1). Skor ≥3 ise GAS hızlı antijen testi (RADT) veya boğaz kültürü önerilir; çocuklarda negatif RADT sonrası kültür doğrulaması yapılır. Mononükleoz şüphesinde monospot testi ve EBV serolojisi, tekrarlayan olgularda tam kan sayımı ve ASO bakılır. Peritonsiller abse şüphesinde boyun BT istenebilir.
Tedavi Yöntemleri
- Viral tonsillitte destek tedavi: bol sıvı, istirahat, parasetamol veya ibuprofen ile semptomatik tedavi
- GAS pozitif olgularda ilk seçenek penisilin V 10 gün veya tek doz benzatin penisilin G İM
- Penisilin alerjisinde sefaleksin, klaritromisin veya azitromisin
- Amoksisilin-klavulanat tekrarlayan ya da komplike olgularda
- Topikal antiseptik gargara, pastil ve tuzlu su gargarası
- Peritonsiller abse gelişirse drenaj ve geniş spektrumlu antibiyotik
- Tonsillektomi endikasyonları (Paradise kriterleri): son 1 yıl 7, 2 yıl üst üste 5, 3 yıl üst üste 3 atak; obstrüktif uyku apnesi, peritonsiller abse öyküsü
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:
- 48 saatten uzun süren yüksek ateşli boğaz ağrısı
- Yutma güçlüğü ve ağızdan salya akması (akut obstrüksiyon belirtisi)
- Tek taraflı şiddetli boğaz ağrısı ve çene açma kısıtlılığı (trismus)
- Solunum sıkıntısı, stridor veya ses kısıklığı
- Yılda 5-7 ve üzeri tonsillit atağı (Paradise kriterleri)
- Tedaviye yanıt vermeyen ya da kötüleşen şikayetler
- Romatizmal ateş, akut glomerülonefrit öyküsü olan hastalarda yeni boğaz ağrısı
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Sık ve doğru el yıkama, öksürük-aksırık adabı
- Hasta bireylerle yakın temastan kaçınma, kişisel bardak-çatal paylaşmama
- Sigara ve pasif içicilikten uzak durma
- Yeterli sıvı alımı ve nemli ortam sağlanması
- GAS pozitif tedavinin 10 gün tam tamamlanması (rekürrens önlenmesi)
- Diş sağlığının korunması ve düzenli ağız bakımı
- Bağışıklığı destekleyen dengeli beslenme ve yeterli uyku
İlgili Branşta Doktorlar
Kulak Burun Boğaz Hastalıkları alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tonsillit için hangi doktora gidilir?
Tonsillit tanı ve tedavisi için Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Tonsillit belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Ani başlayan boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü (odinofaji), 38°C ve üzeri ateş, üşüme ve titreme, Tonsillerde kızarıklık, ödem ve beyaz-sarı eksüda (kript plakları), Servikal lenf bezlerinde büyüme ve hassasiyet. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Tonsillit nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Viral tonsillitte destek tedavi: bol sıvı, istirahat, parasetamol veya ibuprofen ile semptomatik tedavi, GAS pozitif olgularda ilk seçenek penisilin V 10 gün veya tek doz benzatin penisilin G İM, Penisilin alerjisinde sefaleksin, klaritromisin veya azitromisin. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.