Bu sayfada
Böbrek Taşı (Nefrolitiazis) Nedir?
Böbrek taşı, idrardaki kalsiyum, oksalat, ürik asit gibi minerallerin böbrek pelvisinde kristalize olarak birikmesiyle oluşan sert yapılardır. Türkiye'de toplumun yaklaşık %14-15'inde görülür; şiddetli yan ağrısı (renal kolik), hematüri ve idrar yolu enfeksiyonuyla seyredebilir ve tekrarlama eğilimi yüksektir.
Belirtileri
Böbrek Taşı (Nefrolitiazis) hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Yan ve bel bölgesinde aniden başlayan şiddetli, kıvrandırıcı ağrı (renal kolik)
- Ağrının kasık, testis veya labium majusa yayılması
- İdrarda kanama (makroskopik veya mikroskopik hematüri)
- Bulantı, kusma ve soğuk terleme
- Sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma
- İdrar yolu enfeksiyonu eşlik ettiğinde ateş ve titreme
- İdrarda bulanıklık veya kötü koku
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Yetersiz sıvı alımı ve konsantre idrar
- Yüksek sodyum, hayvansal protein ve oksalattan zengin diyet
- Aile öyküsü ve genetik yatkınlık
- Hiperparatiroidi, renal tübüler asidoz gibi metabolik hastalıklar
- Tekrarlayan üriner sistem enfeksiyonları (struvit taşı)
- Obezite, diyabet ve metabolik sendrom
- Gut hastalığı ve hiperürisemi (ürik asit taşı)
Tanı
Tanıda altın standart kontrastsız spiral bilgisayarlı tomografidir (NCCT); taşın yeri, boyutu, dansitesi ve obstrüksiyon varlığı net olarak değerlendirilir. Gebelerde ve çocuklarda ilk tercih üriner sistem ultrasonografisidir. İdrar tahlilinde hematüri, kristal ve enfeksiyon bulguları değerlendirilir. Kan testlerinde kreatinin, kalsiyum, ürik asit ve elektrolitler bakılır. Tekrarlayan taş hastalarında 24 saatlik idrarda kalsiyum, oksalat, sitrat, ürik asit ve sistin metabolik paneli istenir; taş düştüğünde taşın kimyasal analizi yapılır.
Tedavi Yöntemleri
- Bol sıvı alımı (günde 2,5-3 litre) ve ağrı kontrolü için NSAİİ (diklofenak)
- 5-10 mm taşlarda medikal ekspulsif tedavi: alfa-bloker (tamsulosin)
- 2 cm altı taşlarda vücut dışı şok dalga litotripsisi (ESWL)
- Üreter taşlarında üreteroskopi (URS) ve lazer litotripsi
- Büyük (>2 cm) veya kompleks taşlarda perkütan nefrolitotomi (PNL)
- Enfekte obstrüksiyonda acil DJ stent veya nefrostomi + antibiyotik
- Metabolik nedene yönelik potasyum sitrat, allopürinol veya tiyazid
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Üroloji uzmanına başvurmanız önerilir:
- Şiddetli, dindirilemeyen yan ağrısı ile birlikte ateş ve titreme
- İdrar miktarında belirgin azalma veya tamamen idrar yapamama (anüri)
- Kontrol edilemeyen bulantı-kusma ve dehidratasyon
- Tek böbrekli hastada ani başlayan renal kolik
- Gebelikte renal kolik düşündüren ağrı
- Gözle görülür kanlı idrar veya bilinç bulanıklığı (ürosepsis şüphesi)
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Günde 2,5-3 litre su tüketerek açık renkli idrar sağlanması
- Tuz alımının günde 5-6 gramın altında tutulması
- Hayvansal protein ve oksalattan zengin gıdaların (ıspanak, çikolata, çay) ölçülü tüketimi
- Diyette yeterli kalsiyum (süt ürünleri) bulundurma (oksalatı bağlar)
- Limon, portakal gibi sitrat içeren meyvelerin tüketilmesi
- Kilo kontrolü ve düzenli fiziksel aktivite
- Tekrarlayan taş öyküsünde yıllık üriner takip
İlgili Branşta Doktorlar
Üroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Böbrek Taşı (Nefrolitiazis) için hangi doktora gidilir?
Böbrek Taşı (Nefrolitiazis) tanı ve tedavisi için Üroloji uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Böbrek Taşı (Nefrolitiazis) belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Yan ve bel bölgesinde aniden başlayan şiddetli, kıvrandırıcı ağrı (renal kolik), Ağrının kasık, testis veya labium majusa yayılması, İdrarda kanama (makroskopik veya mikroskopik hematüri), Bulantı, kusma ve soğuk terleme. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Böbrek Taşı (Nefrolitiazis) nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Bol sıvı alımı (günde 2,5-3 litre) ve ağrı kontrolü için NSAİİ (diklofenak), 5-10 mm taşlarda medikal ekspulsif tedavi: alfa-bloker (tamsulosin), 2 cm altı taşlarda vücut dışı şok dalga litotripsisi (ESWL). Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.