Bu sayfada
Premenstrüel Sendrom (PMS) / PMDD Nedir?
Premenstrüel sendrom (PMS), adetin başlamasından önceki luteal fazda ortaya çıkan ve adetin başlamasıyla 4 gün içinde kaybolan fiziksel, davranışsal ve duygusal belirtiler bütünüdür. Üreme çağındaki kadınların %20-30'unda belirgin PMS, %3-8'inde ise şiddetli ve işlev kaybına yol açan premenstrüel disforik bozukluk (PMDD) görülür. DSM-5 kriterleri ile tanımlanır.
Belirtileri
Premenstrüel Sendrom (PMS) / PMDD hastalarında en sık görülen belirtiler:
- Duygusal: irritabilite, anksiyete, depresif duygu durum, ağlama atakları, öfke patlamaları
- Fiziksel: meme hassasiyeti, şişkinlik, ödem, baş ağrısı, sırt-bel ağrısı
- Bilişsel: konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık
- Davranışsal: tatlı/karbonhidrat krizleri, iştah artışı, yorgunluk, uyku bozukluğu
- Cilt: akne alevlenmesi, yağlanma artışı
- PMDD'de: ileri derecede irritabilite, çaresizlik, panik ataklar, intihar düşünceleri
- Belirtilerin adetten 5-10 gün önce başlayıp, adetin ilk 2-4 gününde kaybolması
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Luteal faz seks steroidlerine (östrojen/progesteron) merkezi sinir sistemi duyarlılığı
- Serotonerjik disfonksiyon (PMDD'de belirgin)
- GABA-A reseptörüne allopregnanolon (progesteron metaboliti) anormal yanıt
- Genetik yatkınlık (ESR1 gen polimorfizmleri)
- Stres, uyku düzensizliği, sedanter yaşam
- Kalsiyum, magnezyum, B6 vitamini eksikliği
- Tiroid disfonksiyonu (ayırıcı tanıda değerlendirilmeli)
- Eşlik eden depresyon ve anksiyete bozuklukları (alevlenmeye yatkınlık)
Tanı
Tanı klinik olup en az 2 ardışık siklus boyunca tutulan prospektif semptom günlüğü altın standarttır (Daily Record of Severity of Problems - DRSP). Belirtilerin luteal fazda ortaya çıkıp menstrüasyonun başlamasıyla kaybolması, foliküler fazda semptomsuz dönem olması esastır. PMDD tanısı için DSM-5 kriterleri kullanılır: 11 belirtiden ≥5'i (en az biri duygusal: ileri irritabilite, depresif duygu, anksiyete, duygu durum dalgalanması) son 1 yıldaki sikluslarda olmalı ve işlevsel bozulmaya yol açmalıdır. Tiroid fonksiyon testleri, depresyon-anksiyete tarama ölçekleri ayırıcı tanıda kullanılır.
Tedavi Yöntemleri
- Yaşam tarzı: düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dk), tuz-kafein-alkol kısıtlaması, dengeli beslenme
- Beslenme desteği: kalsiyum 1000-1200 mg/gün, magnezyum 200-360 mg/gün, B6 vitamini 50-100 mg/gün
- Kognitif davranışçı terapi (KDT) - özellikle PMDD ve eşlik eden depresyonda
- Birinci basamak ilaç: SSRI (sertralin, fluoksetin, paroksetin, essitalopram) sürekli veya yalnızca luteal faz (14. günden adete kadar)
- Kombine oral kontraseptif (drospirenon + etinilestradiol 24/4 rejimi) - hormonal seçenek
- Şiddetli/dirençli olguda GnRH agonisti (lösprolid) + add-back östrojen/progesteron
- Anksiyete belirgin olduğunda kısa süreli alprazolam (bağımlılık riski nedeniyle dikkatli)
- Refrakter PMDD'de bilateral salpingoooferektomi son seçenek (genç hastalarda nadiren)
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurmanız önerilir:
- Belirtilerin iş, okul ya da sosyal yaşamı bozması
- İlişki ve aile içi çatışmalara yol açan irritabilite/öfke
- İntihar düşüncesi veya kendine zarar verme dürtüsü (acil)
- Yoğun depresif duygu durum, yaşamdan zevk almama
- Belirtilerin menopoz sonrası dönemde de devam etmesi
- Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen 2-3 sikluslukta yanıtsız belirtiler
Önleme ve Yaşam Tarzı
- Düzenli haftalık aerobik egzersiz programı
- Tuz, kafein, şeker ve alkol tüketiminin azaltılması
- Karmaşık karbonhidrat, kalsiyum-magnezyum zengini diyet
- Yeterli uyku (günde 7-9 saat) ve düzenli uyku saatleri
- Stres yönetim teknikleri: yoga, mindfulness, nefes egzersizleri
- Sigaranın bırakılması (PMS şiddetini artırdığı gösterilmiştir)
- Semptom günlüğü tutarak tetikleyici ve örüntülerin saptanması
- Düzenli jinekolojik takip ve gerekirse psikiyatrik destek
İlgili Branşta Doktorlar
Kadın Hastalıkları ve Doğum alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Premenstrüel Sendrom (PMS) / PMDD için hangi doktora gidilir?
Premenstrüel Sendrom (PMS) / PMDD tanı ve tedavisi için Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurulur. İlk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) hekiminize de gidebilirsiniz.
Premenstrüel Sendrom (PMS) / PMDD belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler: Duygusal: irritabilite, anksiyete, depresif duygu durum, ağlama atakları, öfke patlamaları, Fiziksel: meme hassasiyeti, şişkinlik, ödem, baş ağrısı, sırt-bel ağrısı, Bilişsel: konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, Davranışsal: tatlı/karbonhidrat krizleri, iştah artışı, yorgunluk, uyku bozukluğu. Tam liste için Belirtileri bölümüne bakın.
Premenstrüel Sendrom (PMS) / PMDD nasıl tedavi edilir?
Tedavi yaklaşımları: Yaşam tarzı: düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dk), tuz-kafein-alkol kısıtlaması, dengeli beslenme, Beslenme desteği: kalsiyum 1000-1200 mg/gün, magnezyum 200-360 mg/gün, B6 vitamini 50-100 mg/gün, Kognitif davranışçı terapi (KDT) - özellikle PMDD ve eşlik eden depresyonda. Tedavi planı hekim değerlendirmesi sonucu kişiselleştirilir. Detaylar için Tedavi Yöntemleri bölümünü inceleyin.