Sistit (İdrar Yolu Enfeksiyonu) ICD-10: N30

Sistit (İdrar Yolu Enfeksiyonu) Nedir?

Sistit; idrar kesesinin (mesanenin) iltihaplanmasıdır ve idrar yolu enfeksiyonlarının (İYE) en sık karşılaşılan klinik tablosudur. Vakaların %85'inden Escherichia coli sorumludur; ardından Klebsiella, Proteus, Staphylococcus saprophyticus gelir. Kadın anatomisi (kısa üretra, vajen ve anüse yakınlık) nedeniyle kadınlarda erkeklerden 30 kat daha sıktır; yaşam boyu kadınların %50-60'ı en az bir İYE atağı geçirir. Türkiye'de kadın acil servis başvurularının önemli bir bölümünü oluşturur. Komplike olmayan akut sistit basit tedaviyle iyileşirken; tekrarlayan, gebelikte, çocukta, erkek veya immün baskılı hastada görülen sistit komplike kabul edilir ve daha kapsamlı değerlendirme gerektirir.

Belirtileri

Sistit (İdrar Yolu Enfeksiyonu) hastalarında en sık görülen belirtiler:

• Sık idrara çıkma (pollaküri) — küçük miktarlarla
• İdrar yaparken yanma, batma, ağrı (dizüri)
• Aniden gelen, dayanılmaz idrar hissi (urgency)
• Suprapubik (göbek altı) bölgede basınç, ağrı
• Bulanık, kötü kokulu idrar
• Hafif kanlı idrar (hematüri) — vakaların %30'unda
• Genel halsizlik, hafif ateş (38°C altında)
• Tam boşaltamama hissi, terminal damlama
• Yaşlılarda atipik: bilinç değişikliği, düşme, iştahsızlık
• Çocukta huzursuzluk, ateş, kusma, iştahsızlık
• Gebelikte sıklıkla asemptomatik bakteriüri
• Yan ağrısı, yüksek ateş, titreme → üst İYE (piyelonefrit) işareti

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Escherichia coli (%80-85, fekal floradan)
• Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis
• Staphylococcus saprophyticus (genç kadın)
• Enterococcus, Pseudomonas (kateterli hastada)
• Cinsel ilişki sonrası ("balayı sistiti")
• Hatalı hijyen (arkadan öne silme)
• İdrar tutma, yetersiz sıvı alımı
• Diyafram + spermisid kontrasepsiyon
• Menopozda östrojen azalması (vajinal flora değişir)
• Diyabet (yüksek glukoz, immün baskılanma)
• Üriner sistem obstrüksiyonu: BPH, taş, anatomik anomali
• Vezikoüretral reflü, nörojenik mesane, kateter

Tanı

Genç kadında tipik semptomlar (dizüri + sık idrar + urgency) varlığında ampirik tedavi yeterli olabilir. İdrar analizi (strip ve mikroskopi) ilk basamak: lökosit esteraz, nitrit pozitifliği, lökositüri (>10/HPF), bakteriüri ve hematüri taranır. İdrar kültürü + antibiyogram komplike vakalarda, tedaviye yanıtsız, tekrarlayan İYE'de, gebelikte, erkekte ve hastane kaynaklı şüphede mutlaka istenir; eşik değer 10⁵ CFU/mL'dir ancak semptomatik kadında 10² CFU/mL bile anlamlıdır. Ateş, yan ağrısı veya sistemik bulgular varsa tam kan sayımı, CRP, kan kültürü, üriner USG ve gerektiğinde kontrastlı BT istenir. Çocukta ve erkekte ilk İYE atağında üriner sistem görüntülemesi (USG ± VCUG) şarttır. Tekrarlayan vakalarda postvoid rezidü, sistoskopi ve ürodinami düşünülmelidir. Asemptomatik bakteriüri yalnızca gebelerde ve invaziv ürolojik girişim öncesinde tedavi edilir.

Tedavi Yöntemleri

• Komplike olmayan akut sistit (kadın, ayaktan): kısa süreli ampirik antibiyotik
• Fosfomisin trometamol 3 g tek doz oral (TR'de ilk tercih, EAU önerisi)
• Nitrofurantoin 100 mg x 2, 5 gün (GFR >45 mL/dk gerekir)
• Pivmesilinam 400 mg x 3, 3-5 gün
• Trimetoprim-sulfometoksazol 160/800 mg x 2, 3 gün (yerel direnç <%20 ise)
• Florokinolonlar yan etki profili nedeniyle ilk tercih değil; rezerve edilmiş
• Bol su tüketimi (1.5-2 L/gün), idrar yapma sıklığını koru
• Semptomatik: parasetamol, NSAİİ, fenazopiridin (idrar analjeziği, kısa süreli)
• Tekrarlayan İYE: 6 ay düşük doz profilaktik antibiyotik veya post-koital tek doz
• Postmenopozal kadında topikal vajinal östrojen krem (kanıt düzeyi yüksek)
• D-Manoz 2 g/gün — özellikle E. coli için yararlı kanıt
• Komplike İYE veya piyelonefrit: yatış + IV antibiyotik (seftriakson, piperasilin-tazobaktam)

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa Üroloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• Dizüri, sık idrar, idrarda yanma + ilk atak ise aile hekimi/üroloji
• Yan ağrısı + 38°C üzeri ateş + titreme → acil servis (piyelonefrit)
• Bulantı, kusma + idrar şikayetleri → acil değerlendirme
• Gebelikte herhangi bir idrar şikayeti → derhal hekim (preterm doğum riski)
• İdrarda görünen kan (gross hematüri)
• Tedaviye rağmen 48-72 saatte düzelmeyen şikayetler
• Yılda 3+ veya 6 ayda 2+ atak (tekrarlayan İYE — üroloji)
• Erkek veya çocukta İYE → ilk atakta detaylı değerlendirme
• İmmün baskılı (DM, KBY, kemoterapi) hastada herhangi bir İYE
• Kateterli hastada ateş, bilinç değişikliği, hipotansiyon → acil

Önleme ve Yaşam Tarzı

• Günde 1.5-2.5 L su için, idrarınızı açık renk tutun
• İdrarı sıkıştırmayın, sık ve tam boşaltın (her 3-4 saatte)
• Cinsel ilişki öncesi ve sonrası idrar yapın
• Tuvalet sonrası önden arkaya silinme (kadında)
• Pamuklu, nefes alan iç çamaşırı; sıkı pantolondan kaçının
• Spermisid + diyaframdan farklı doğum kontrol yöntemi
• Menopoz sonrası topikal östrojen (hekim önerisiyle)
• D-Manoz 2 g/gün tekrarlayan vakalarda profilaksi (kanıt orta-yüksek)
• Cranberry ürünleri (kanıt karışık, ek olarak düşünülebilir)
• İyi kontrollü diyabet ve kabızlığın tedavisi
• Aşırı vajinal duş ve hijyen ürünlerinden kaçının (mikrobiyotayı bozar)

İlgili Branşta Doktorlar

Üroloji alanında öne çıkan hekimler. Tüm hekimlerin tam listesi için branş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar