Koroner Anjiyografi Sonrası Üç Aylık Kardiyoloji Takibi — Yeni İlaçlar, PREVENT Skoru ve Giyilebilir EKG'nin Yeri

Koroner anjiyografi sonrası ilk üç ay, aterosklerotik kardiyovasküler hastalığın (ASKVH) klinik gidişatını belirleyen en kritik penceredir. Bu dönemde uygulanan ilaç tedavisi, yaşam tarzı düzenlemesi ve risk stratifikasyonu hem rekürrens hem mortalite üzerinde uzun yıllar etkisini sürdürür. Modern kardiyoloji pratiği son iki yılda üç önemli yenilik getirdi: AHA 2024 PREVENT risk skoru ile Pooled Cohort Equations'ın güncellenmesi, statin temelli tedaviye ek olarak siRNA bazlı inklisiran ve ATP sitrat liyaz inhibitörü bempedoik asitin pazara girmesi, ve EQUAL çalışmasıyla giyilebilir cihazların atriyal fibrilasyon taramasındaki yeri. Bu yazı, anjiyografi sonrası üç aylık takibin klinik çerçevesini ve sekiz alt başlıktan oluşan hub'ı sunar.

Anjiyografi Sonrası İlk Üç Ayın Klinik Çerçevesi

Koroner anjiyografi tipik olarak iki klinik tabloda yapılır: akut koroner sendrom (AKS — kararsız anjina, ST yükselmesiz miyokard infarktüsü, ST yükselmeli miyokard infarktüsü) ya da elektif değerlendirme (stabil iskemi, anjina, anormal stres testi). Her iki senaryoda da anjiyografiden sonraki ilk üç ay; revaskülarizasyon başarısının (PCI veya CABG), medikal tedaviye yanıtın, yan etki profilinin ve hasta uyumunun ölçüldüğü dönemdir. ESC 2023 ACS Yönetim Kılavuzu ve AHA/ACC 2023 Kronik Koroner Hastalık Yönetim Kılavuzu, bu dönemde dört ana eksende yapılandırma önerir: antitrombotik tedavi optimizasyonu, lipid düşürücü tedavi titrasyonu, kan basıncı kontrolü ve yaşam tarzı modifikasyonu. Bu çerçevede üç aylık takip dört-altı kontrol muayenesi içerir; ilk muayene tipik olarak taburculuktan iki hafta sonra, ikincisi ilk ayın sonunda, üçüncüsü üçüncü ay sonunda yapılır.

Taburculuk Reçetesinde Standart Dört İlaç Sınıfı

Koroner anjiyografi sonrası standart taburculuk reçetesi lipid takibi ve antitrombotik koruma temelli dört ilaç sınıfı içerir. Birincisi çift antiagregan tedavi (DAPT): aspirin 100 mg/gün ömür boyu + P2Y12 inhibitörü (klopidogrel 75 mg, tikagrelor 90 mg ×2 ya da prasugrel 10 mg) AKS sonrası 12 ay. İkincisi yüksek yoğunluklu statin: atorvastatin 40-80 mg ya da rosuvastatin 20-40 mg, hedef LDL-C < 55 mg/dL (ESC 2019 çok yüksek risk). Üçüncüsü beta-bloker: kalp atım hızı kontrolü ve mortalite azaltıcı etki (özellikle LV disfonksiyonu olan hastalarda). Dördüncüsü renin-anjiyotensin sistem inhibitörü: ACE inhibitörü ya da anjiyotensin reseptör blokeri, özellikle hipertansiyon, diyabet ya da düşük LVEF varlığında. Beşinci sınıf olarak proton pompa inhibitörü (PPI) DAPT süresince GI kanama riskini azaltır.

P2Y12 inhibitörü seçiminde klinik bağlam belirleyicidir. Tikagrelor (PLATO çalışması, NEJM 2009) ve prasugrel (TRITON-TIMI 38, NEJM 2007) AKS'de klopidogrele göre daha güçlü antiagregan etki sağlar ancak kanama riski biraz daha yüksektir. Tikagrelor 75 yaş üstü, <60 kg ya da geçmiş inme/TİA öyküsü olanlarda dikkatle kullanılır; prasugrel önceki inme/TİA öyküsünde kontrendikedir. Klopidogrel CYP2C19 ile aktif metabolite dönüştüğünden, kayıp fonksiyon polimorfizmi olanlarda etkinlik azalır — bu nedenle yüksek riskli AKS'de tikagrelor/prasugrel tercih edilir. Stabil koroner hastada elektif PCI sonrası klopidogrel + aspirin 6 ay yeterli; sonrasında tek antiagregan idamesine geçilir. ESC 2020 Non-ST EMI ve ESC 2023 AKS kılavuzları DAPT süresini bireysel kanama riski (PRECISE-DAPT, ARC-HBR skorları) ve iskemi riskine göre 3-12 ay arasında esnek tutar.

Beta-bloker seçiminde kardiyoselektif ajanlar (metoprolol süksinat, bisoprolol, nebivolol) tercih edilir; doz titrasyonu hedef istirahat kalp atımı 55-65/dk olacak şekilde yapılır. Düşük EF'li (HFrEF) hastalarda karvedilol, bisoprolol, metoprolol süksinat ve nebivolol mortalite azaltıcı dört "kanıt sınıfı I" beta-blokerdir (ESC 2021 HF kılavuzu). ACE inhibitörleri (ramipril, perindopril) ya da intolerans varsa ARB (valsartan, losartan, irbesartan) post-MI ve özellikle LVEF < 40% olan hastalarda 1 yıl içinde ortalama %20 mortalite azaltır. SGLT2 inhibitörü (empagliflozin, dapagliflozin) hem diyabetli hem diyabetsiz HFrEF hastasında EMPEROR-Reduced ve DAPA-HF çalışmalarıyla sınıf I önerisidir; AKS sonrası kalp yetmezliği bulgusu olan hastada erkenden eklenmesi gündemdedir.

PREVENT Skoru ile Risk Stratifikasyonu

Amerikan Kalp Derneği 2024'te PREVENT (Predicting Risk of Cardiovascular Disease EVENTs) hesaplayıcısını yayınladı ve bu skor, 2013'ten beri kullanılan Pooled Cohort Equations'ın (PCE) yerini aldı. PREVENT, 30-79 yaş arası bireylerde 10 ve 30 yıllık total kardiyovasküler hastalık riskini hesaplar; çıktısı ASCVD, kalp yetmezliği, koroner kalp hastalığı ve inme alt kategorilerini ayrı ayrı verir. PCE'den dört önemli fark vardır: ırk değişkeni kaldırıldı, BMI eklendi, yaş aralığı genişletildi (30-79), ve kardiyovasküler-böbrek-metabolik (CKM) opsiyonel değişkenler eklendi (UACR, HbA1c). Klinik karar verme eşikleri ESC 2019 ile uyumlu hale getirildi: %<3 düşük risk (yaşam tarzı), %3-<5 borderline (paylaşımlı karar), %5-<10 orta risk (orta-yüksek yoğunluklu statin), %≥10 yüksek risk (yüksek yoğunluklu statin + ezetimibe eşiği). Detaylı klinik kullanım için PREVENT skoru yazımıza bakınız. Türkiye için Türk Kardiyoloji Derneği SCORE-Türkiye eşiklerini kullanır; yakın gelecekte PREVENT entegrasyonu beklenmektedir.

LDL Hedefleri: ESC 2019 ve AHA/ACC 2018 Eşikleri

LDL-C düşürme kardiyovasküler mortalite azaltmanın en güçlü kanıt düzeyine sahip müdahalesidir. ESC/EAS 2019 dislipidemi kılavuzu risk seviyesine göre hedefler belirler:

• Çok yüksek risk (ASKVH, DM + hedef organ hasarı, ağır KBH, SCORE2 ≥%7.5): LDL-C < 55 mg/dL ve baseline'dan ≥%50 azalma
• Yüksek risk (SCORE2 %5-7.4, FH, ağır tek risk faktörü): LDL-C < 70 mg/dL
• Orta risk: LDL-C < 100 mg/dL
• Düşük risk: LDL-C < 116 mg/dL

Koroner anjiyografi sonrası hasta otomatik olarak çok yüksek risk kategorisindedir; hedef LDL < 55 mg/dL'dir. AHA/ACC 2018 dislipidemi kılavuzu ise yüksek yoğunluklu statinle ≥%50 LDL azalmasını ön plana çıkarır; mutlak eşik yerine yüzde azalma odaklıdır. 2026 ACC/AHA Multi-Society Dyslipidemia Guideline her iki yaklaşımı sentezler ve maksimal tolere edilen statin + ezetimibe + LDL hedefe ulaşmazsa PCSK9 inhibitörü ya da inklisiran basamağını standart pratik olarak kabul eder.

Statin Monoterapi ile %50 LDL Azaltma Beklentisi

Yüksek yoğunluklu statinler (atorvastatin 40-80 mg, rosuvastatin 20-40 mg) ortalama %50 LDL-C azalması sağlar. Bu azalma populasyon bazında değil bireysel bazda değişebilir: bazı hastalar maksimum dozda bile %30 azalma ile sınırlı kalırken, diğerleri %55-60 azalma elde edebilir. Bu değişkenlik genetik (SLCO1B1 polimorfizmleri), absorbsiyon, eşzamanlı ilaçlar (CYP3A4 etkileşimleri — özellikle diltiazem, verapamil, amiodaron) ve baseline LDL düzeyine bağlıdır. Statin başlandıktan 4-6 hafta sonra lipid paneli tekrar bakılır; hedef LDL < 55 mg/dL tutmazsa ezetimibe eklemek standart bir adımdır. Bu basamağı atlamak, mevcut kanıt düzeyine aykırıdır. Statin yan etkileri arasında en sık görülen kas semptomudur (SAMS — Statin Associated Muscle Symptoms): hafifte kreatin kinaz takibi, ciddi seyirlerde doz azaltma ya da farklı statine geçiş gerekir; CK > 10×ULN durumunda statin kesilmelidir.

Statin Yetmediğinde: Ezetimibe Eklemek

Ezetimibe 10 mg/gün; bağırsaktan kolesterol emilimini inhibe eden bir ajandır ve statin tedavisine eklendiğinde LDL-C'de ek %15-20 azalma sağlar. IMPROVE-IT çalışması (NEJM 2015) simvastatin + ezetimibe kombinasyonunun ASKVH'li hastalarda kardiyovasküler olay riskini %6.4 azalttığını gösterdi (HR 0.936, p=0.016). Bu çalışma "LDL-C ne kadar düşük, o kadar iyi" prensibinin (lower-is-better) en güçlü kanıtı olarak kabul edilir. Türkiye'de ezetimibe SGK kapsamında ve eczanede yaygın bulunur; atorvastatin + ezetimibe sabit doz kombinasyonu (Atozet, Vytorin) hasta uyumunu artırır. Maksimal statin + ezetimibe ile LDL < 55 mg/dL tutmazsa bir sonraki basamak PCSK9 inhibitörü ya da inklisirandır.

Bempedoik Asit Kombinasyonu — Statin İntoleransı

Bempedoik asit (Nexletol monoterapi, Nexlizet bempedoik asit + ezetimibe sabit doz) ATP sitrat liyazı inhibe eder; bu enzim kolesterol sentezinde HMG-CoA redüktazın bir üst basamağındadır. Karaciğer-özgü bir ajandır; kas dokusunda aktif olmadığı için statin ilişkili kas semptomları yaşayan hastalarda alternatif olarak öne çıkar. 2026 ACC/AHA Multi-Society Dyslipidemia Guideline statin intoleranslı yetişkinlerde bempedoik asit için Sınıf 1 öneri verdi. CLEAR Outcomes çalışması (NEJM 2023) statin intoleranslı 13.970 hastada bempedoik asit ile kardiyovasküler olay riskini %13 azalttığını gösterdi (HR 0.87, p=0.004). LDL-C azaltma etkisi statinden daha düşüktür (%17-25 monoterapi, statin + ezetimibe + bempedoik asit kombinasyonunda %40-50). Yan etkiler arasında ÜSYE, kas spazmı, hiperürisemi/gut, tendon rüptürü ve sırt ağrısı bulunur. Detay için bempedoik asit ve statin kombinasyonu yazımıza bakınız.

PCSK9 İnhibitörleri: Alirokumab ve Evolokumab

PCSK9 (proprotein convertase subtilisin/kexin type 9) hepatosit yüzeyindeki LDL reseptörünü hücre içine alıp parçalayan enzimdir; bu enzim inhibe edildiğinde reseptör hücre yüzeyinde kalır ve plazmadan daha fazla LDL temizlenir. Evolokumab (Repatha 140 mg subkutan, 2 haftada bir veya 420 mg ayda bir) ve alirokumab (Praluent 75 ya da 150 mg subkutan, 2 haftada bir) iki monoklonal antikordur. FOURIER (evolokumab, NEJM 2017) ve ODYSSEY OUTCOMES (alirokumab, NEJM 2018) çalışmalarında ASKVH hastalarında kardiyovasküler olay riskini %15 azalttı (HR 0.85). LDL-C azaltma ortalama %60'tır. Türkiye'de SGK; "çok yüksek riskli ASKVH veya FH + maksimal tolere edilen statin + ezetimibe ile LDL ≥70 mg/dL" şartında rapor karşılığı geri ödüyor. Self-injection kalemi ile uygulanır; enjeksiyon yeri reaksiyonu en sık yan etkidir.

PCSK9 inhibitörlerinin uzun süreli güvenlik profili 7 yıllık FOURIER-OLE (Open Label Extension) verisinde teyit edildi: yeni güvenlik sinyali yok, kognitif fonksiyon ve diyabet gelişme oranı plasebo ile benzer. LDL-C 25 mg/dL altına inen hastalarda bile herhangi bir advers etki gözlenmedi — bu "ne kadar düşük o kadar iyi" prensibini destekler. İnklisirana göre temel farklar: (1) monoklonal antikor vs siRNA mekanizması, (2) 2 haftada bir vs 6 ayda bir dozaj, (3) plazma yarı ömrü kısa vs hepatosit içi etki uzun. Hasta uyumu açısından inklisiran avantajlı; ancak akut LDL düşürme gereksiniminde monoklonal antikorlar daha hızlı etki gösterir. Klinik pratikte 2024'ten itibaren her iki ajan da farklı hasta profillerine uygulanmaktadır.

İnklisiran (Lyptimzia) — Yılda İki Enjeksiyon

İnklisiran (Türkiye'de Lyptimzia 284 mg subkutan, 1.5 mL kullanıma hazır enjektör) küçük müdahaleci RNA (siRNA) teknolojisiyle çalışır. PCSK9 mRNA'sını hepatositte hedefleyerek protein üretimini durdurur; sonuç olarak LDL reseptörü hücre yüzeyinde kalır ve LDL klirensi artar. Doz şeması 0. gün, 90. gün, sonra her 6 ayda bir: pratik anlamda yılda iki enjeksiyondur. ORION-9, -10, -11 Faz-3 çalışmaları (NEJM 2020) ortalama %52 LDL azalması ve uzun süreli stabil etki gösterdi. Türkiye'de mart 2026 itibarıyla iğne başına yaklaşık 91.700 TL fiyatla, sağlık çalışanı tarafından uygulanır. Endikasyon: maksimal tolere edilen lipid düşürücü tedavi (statin + ezetimibe) altında LDL hedefini tutmayan ASKVH veya FH hastaları. Sıkça sorulan sorular ve geri ödeme kriterleri için İnklisiran yılda iki enjeksiyon yazımıza bakınız.

Lp(a) Tarama ve Genetik Risk Profili

Lipoprotein(a) — yapı olarak LDL'ye benzer ama apo(a) molekülü içerir — düzeyi %90 oranında genetik tarafından belirlenir ve yaşam boyu sabittir. ESC 2024 dislipidemi kılavuzu her erişkinde yaşamboyu en az bir kez Lp(a) ölçümü önerir. Normal < 30 mg/dL (< 75 nmol/L), yüksek > 50 mg/dL (> 125 nmol/L) eşikleridir. Lp(a) > 93 mg/dL olan bireylerde inme riski 1.6 kat artar. Şu an onaylı Lp(a)-spesifik tedavi yok; pelacarsen (TQJ230), olpasiran ve lepodisiran Faz-3 çalışmaları sürüyor. Lp(a) yüksekliği saptandığında klinik karar: LDL hedefi sıkılaştırılır (ESC 2024'ün önerisi), aile taraması yapılır ve yaşam tarzı agresif düzenlenir. Lipoprotein(a) ölçümü yazımız detayları içerir.

Familyal Hiperkolesterolemi Aile Taraması

Familyal hiperkolesterolemi (FH) otozomal dominant geçişli, LDL reseptör (LDLR), apolipoprotein B (APOB) veya PCSK9 gen mutasyonlarına bağlı bir hastalıktır. Heterozigot FH'de baseline LDL 190-325 mg/dL aralığında, homozigot FH'de daha yüksektir. Dünyada heterozigot FH prevalansı 1/250 olup Türkiye'de yaklaşık 2 katı (1/200-250) olduğu tahmin edilir. Klinik bulgular: tendinöz ksantom (Aşil tendonu), ksantelazma, prematür arkus senilis ve erken yaşta (kadın < 60, erkek < 55) ASKVH öyküsü. Tanı Dutch Lipid Clinic Network (DLCN) kriterleriyle konur; ≥8 puan kesin tanı, 6-7 olası tanı, 3-5 muhtemel tanı. Kaskat tarama birinci derece akrabaların LDL panellerinin bakılmasıdır; çocuklarda 8-10 yaşından itibaren statin başlatılabilir. Detay için FH aile taraması yazımıza bakınız.

Apple Watch ile AF Taraması — EQUAL Çalışması

Atriyal fibrilasyon (AF) inmenin önemli nedenlerinden biridir; özellikle asemptomatik (sessiz) AF tanıda gecikmeye yol açar. EQUAL çalışması (Enhanced Detection and Quickened Diagnosis of Atrial Fibrillation Using the Apple Watch, JACC 2026), Amsterdam Üniversitesi yürütücülüğünde 437 hastayı (≥65 yaş, yüksek inme riskli) randomize ederek Apple Watch ile standart EKG monitorizasyonunu karşılaştırdı. Apple Watch grubunda günde 12 saat saat kullanımı önerildi. Altı aylık takipte Apple Watch grubu 4 kat daha fazla AF tespit etti; tespit edilen olguların %57.1'i asemptomatikti. Bu sonuç, giyilebilir cihazların asemptomatik AF taramasında klinik pratiğe entegre olabileceğini gösterdi. Türkiye'de Apple Watch Series 4 ve sonrası tek-derivasyon EKG modu Eylül 2023'te aktive edildi; ESC 2024 Atriyal Fibrilasyon Yönetim Kılavuzu giyilebilir cihazlardan gelen pozitif sinyallerin 12-derivasyonlu EKG ile doğrulanmasını önerir. Detay için Apple Watch ile atriyal fibrilasyon taraması yazımıza bakınız.

Efor EKG ve Kardiyak Rehabilitasyon Programı

Anjiyografi sonrası rehabilitasyon iki ayrı bileşenden oluşur: fonksiyonel kapasitenin değerlendirilmesi (efor EKG ya da kardiyopulmoner egzersiz testi — CPET) ve düzenli supervize egzersiz programı. Efor EKG (Bruce protokolü) yedi aşamalı bir treadmill testidir; metabolik eşdeğer (MET) kapasitesi ve maksimum kalp hızı yanı sıra ST segment değişiklikleri yorumlanır. ST horizontal/aşağı eğimli ≥1 mm depresyon iskemi lehine; ≥2 mm yüksek özgüllükle anlamlıdır. Kardiyak rehabilitasyon programı üç fazda yürür: Faz 1 yatış (hospital based, mobilizasyon), Faz 2 üç aylık supervize program (haftada 2-3 seans, MET tabanlı egzersiz, sigara bırakma, beslenme danışmanlığı, psikososyal değerlendirme), Faz 3 ömür boyu idame. Cochrane meta-analizi (2021) kardiyak rehabilitasyonun ASKVH mortalitesini %25 azalttığını gösterdi. Türkiye'de SGK Faz 2 programını anlaşmalı merkezlerde geri öder. Faz 1-2-3 ve altı aylık egzersiz reçetesi ayrı bir yazıda detaylıdır.

Kan Basıncı, HbA1c ve Eşlik Eden Komorbiditeler

ASKVH hastalarında kan basıncı hedefi ESC 2024 hipertansiyon kılavuzuna göre < 130/80 mmHg (özellikle 65 yaş altında ve diyabetli/proteinürili hastalarda). Yaşlılarda 130-139/70-79 mmHg makul bir hedeftir. ACE inhibitörü veya ARB + bir kalsiyum kanal blokeri ya da tiyazid grubu diüretik en sık önerilen kombinasyondur. Diyabetli hastalarda HbA1c hedefi < %7 olup, ek olarak SGLT2 inhibitörleri (empagliflozin, dapagliflozin) ve GLP-1 reseptör agonistleri kardiyovasküler olay riskini bağımsız olarak azalttığı için endokrinoloji ile birlikte değerlendirilmelidir. Sigara bırakma kardiyovasküler mortaliteyi 1 yıl içinde %50 azaltır; nikotin replasman tedavisi, vareniklin ve bupropion etkili seçeneklerdir. Beden Kitle İndeksi 25 üzerindeyse kilo kaybı, alkol tüketimini ≤1-2 standart içki/gün ile sınırlama, haftalık 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz tüm hastalarda önerilir.

Diyabet yönetiminde modern kardiyovasküler-renal-metabolik (CRM) çerçeve, sadece glisemik kontrol değil; kalp ve böbrek koruyucu ilaç sınıflarının erken eklenmesini önerir. SGLT2 inhibitörleri EMPA-REG OUTCOME (empagliflozin), CANVAS (kanagliflozin), DECLARE-TIMI 58 (dapagliflozin) çalışmalarıyla diyabetli ASKVH hastasında 3-NOKTA MACE'i %14-17 azaltır; ek olarak kalp yetmezliği hospitalizasyonunu %30-35 düşürür. GLP-1 reseptör agonistleri (liraglutid LEADER, semaglutid SUSTAIN-6, dulaglutid REWIND) inme oranını anlamlı azaltır ve kilo kaybı katkısı sağlar. ESC 2023 Diabetes Yönetim Kılavuzu, ASKVH'li tip 2 diyabet hastasında metformin başlangıçta veya SGLT2/GLP-1 doğrudan ilk basamak olarak başlatılmasını önerir — eskiden metformin önce başlanırdı.

Hipertansiyon yönetiminde ev kan basıncı izlemi (HBPM) ofis ölçümünden daha güvenilir; sabah ve akşam ikişer ölçüm, 7 gün boyunca tutulup ortalaması alınır. ESC 2024 kılavuzu HBPM eşiğini < 130/80 mmHg (ofis < 135/85 mmHg) olarak belirler. Maskelenmiş hipertansiyon ve beyaz önlük etkisi HBPM ile ortaya çıkar. 24-saat ambulatuvar kan basıncı izlemi (ABPM) altın standart kabul edilir; ortalama gündüz < 135/85, gece < 120/70 mmHg hedeftir. Refrakter hipertansiyonda spironolakton (4. ilaç), endotelin reseptör antagonisti aprosartan, ve renal denervasyon (RDN) klinik seçenekleridir.

Üç Aylık Yaşam Tarzı Düzenleme — Beslenme ve Egzersiz

Tıbbi tedavinin yanında yaşam tarzı düzenlemesi mortalite azaltıcı etkisi kanıtlanmış, kanıt sınıfı I önerilerdir. Akdeniz tipi diyet (PREDIMED çalışması, NEJM 2013) bol zeytinyağı, sebze, meyve, baklagil, balık, kuruyemiş ile karakterize; kırmızı et ve işlenmiş gıda sınırlandırılır. Ortalama kardiyovasküler olay riski %30 azalır. DASH diyeti hipertansiyon kontrolü için özellikle etkilidir; sodyum < 2.3 g/gün (ideal 1.5 g) ve potasyum-magnezyum-kalsiyum zengin gıdalar önerilir. Doymuş yağ toplam kalorinin %7 altında, trans yağ tamamen kesilmelidir; çözünür lif ≥ 25 g/gün LDL-C'yi ek %5-10 düşürür.

Egzersiz reçetesi FITT prensibine göre yapılır: Frequency haftada 3-5 gün, Intensity orta yoğunluk (%60-85 maks kalp hızı, RPE 12-15), Time 30-60 dakika/seans, Type aerobik (yürüyüş, bisiklet, yüzme) + 2 gün direnç antrenmanı. Maksimum kalp hızı tahmini için 220 - yaş formülü kullanılır; orta yoğunluk %50-70, yüksek yoğunluk %70-85 aralığındadır. Maksimum kalp hızı hesabı ile bireysel hedef belirlenebilir. Direnç antrenmanı kas kütlesi ve insülin duyarlılığı için kritik; 8-12 tekrar × 2-3 set × 8-10 büyük kas grubu önerilir. Yüksek riskli hastalarda kardiyak rehabilitasyon merkezi denetiminde başlatılması, ev programına geçişin ise risk değerlendirmesi sonrası planlanması doğru yaklaşımdır.

Üçüncü Ay Sonu Kontrol Listesi ve İlerleyen Plan

Üçüncü ay sonu kontrolünde hedeflenen sonuçlar:

• Lipid: LDL-C < 55 mg/dL (çok yüksek risk), non-HDL < 85 mg/dL, ApoB < 65 mg/dL
• Kan basıncı: < 130/80 mmHg ofis ölçümü, ev takibinde < 125/75 mmHg ortalama
• HbA1c (diyabetlide): < %7
• Sigara: Tam bırakma (CO ölçümü < 6 ppm)
• Egzersiz kapasitesi: Treadmill efor testinde ≥ 7 MET tamamlama
• BMI: Hedef 18.5-24.9 (kademe halinde)

Üçüncü ay sonu PREVENT skoru tekrar hesaplanır; risk düzeyinde belirgin azalma olmadığında ilaç titrasyonu sürdürülür. Kardiyak rehabilitasyon Faz 2 tamamlanır, Faz 3 ömür boyu idameye geçilir. Apple Watch ile veya 7-30 günlük Holter monitör ile sessiz AF taraması yapılır (özellikle 65 yaş üstünde, CHA₂DS₂-VASc ≥2 olanda). Lp(a) ve FH taraması bireysel ve aile bazında tamamlanır. Bir sonraki kontrol 6. ayda planlanır; o noktada lipid paneli, böbrek fonksiyonu, karaciğer enzimleri, kreatin kinaz ve klinik değerlendirme yapılır. ASKVH için 1. yıl sonunda yeni efor testi ya da ekokardiyografi tekrarlanabilir; sekonder korunmada uzun vadeli izlem ömür boyu sürer ve düzenli kardiyoloji uzmanı takibi şarttır.

Tedavi Uyumu ve Hasta Eğitimi

Koroner anjiyografi sonrası tedavinin başarısını belirleyen en önemli değişkenlerden biri hasta uyumudur. Statin uyumsuzluğu uzun süreli takipte %40-50 oranında bildirilir; bu oran kardiyovasküler olay riskini %50 artırır. Uyum stratejisi: (1) sabit doz kombinasyon ilaçları (atorvastatin + ezetimibe, atorvastatin + amlodipin), (2) günlük tek doz şeması, (3) ev kan basıncı ve nabız izlemi, (4) akıllı telefon uygulamaları, (5) hekim-hasta randevu sıklığı (ilk 3 ay aylık, sonra 3 ayda bir), (6) aile desteği. Sigara bırakma için en etkili yaklaşım nikotin replasman tedavisi + vareniklin + davranışsal destek kombinasyonudur; ilk 1 yılda kalıcı bırakma oranı %25-35'tir. Diyetisyen ve egzersiz uzmanı gözetiminde grup programları bireysel takipten daha başarılıdır.

Bu Konuda Sekiz Detay Yazısı

• PREVENT skoru — AHA 2024 yeni risk hesaplayıcısı
• Bempedoik asit ve statin kombinasyonu — ATP sitrat liyaz
• İnklisiran yılda iki enjeksiyon — Lyptimzia Türkiye
• Apple Watch ile AF taraması — EQUAL çalışması
• Efor EKG ve Bruce protokolü — ST değişikliği yorumu
• Familyal hiperkolesterolemi — Aile taraması
• Lipoprotein(a) ölçümü — Genetik sabit risk
• Kardiyak rehabilitasyon programı — Faz 1-2-3

Editör notu: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı, tedavi veya hekim tavsiyesi yerine geçmez. Koroner anjiyografi sonrası ilaç tedavisi, doz titrasyonu ve takip planı yalnızca tedavi eden kardiyoloji uzmanı tarafından bireysel olarak belirlenir. Şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı, soğuk terleme, sol kola yayılan ağrı veya bilinç değişikliği durumunda zaman kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ve en yakın acil servise başvurun.

Klinik Kaynaklar

• ESC/EAS 2019 Dyslipidaemia Guidelines
• AHA/ACC 2018 Cholesterol Clinical Practice Guideline
• 2026 ACC/AHA Multi-Society Dyslipidemia Guideline
• ESC 2023 ACS Yönetim Kılavuzu
• AHA PREVENT Equations 2024 (Circulation)
• IMPROVE-IT Trial — NEJM 2015
• FOURIER Trial — NEJM 2017 (evolokumab)
• ODYSSEY OUTCOMES Trial — NEJM 2018 (alirokumab)
• CLEAR Outcomes Trial — NEJM 2023 (bempedoik asit)
• ORION-9, -10, -11 Trials — NEJM 2020 (inklisiran)
• EQUAL Study — JACC 2026 (Apple Watch + AF)
• Cochrane Cardiac Rehabilitation Meta-analysis 2021
• Türk Kardiyoloji Derneği — SCORE-Türkiye
• T.C. Sağlık Bakanlığı Kardiyovasküler Risk Değerlendirme Kılavuzu 2025