BSA Nedir?
Vücut yüzey alanı (Body Surface Area, BSA), insan vücudunun toplam dış yüzey alanıdır (m²). Metabolik hızla, kan akımıyla ve organ büyüklükleriyle yakından korele olduğu için kilo veya boydan daha güvenilir bir dozlama parametresidir. Yetişkin ortalaması erkekte 1.9, kadında 1.6 m²'dir. 1916'da DuBois tarafından tanımlanmış, 1987'de Mosteller tarafından basitleştirilmiştir.
Mosteller Formülü (En Yaygın)
BSA (m²) = √[(Boy (cm) × Kilo (kg)) ÷ 3600]
Örnek: 170 cm + 70 kg → √(170 × 70 / 3600) = √(3.306) ≈ 1.82 m².
Mosteller formülü 1987'de NEJM'de yayınlanmış, hesap kolaylığı ve doğruluğu nedeniyle bugün klinik pratikte birinci tercihtir.
Diğer BSA Formülleri
| Formül | Yıl | Denklem | Tipik Kullanım |
|---|---|---|---|
| DuBois & DuBois | 1916 | 0.007184 × Boy^0.725 × Kilo^0.425 | Tarihsel referans, eski ilaç dozaj tabloları |
| Mosteller | 1987 | √(Boy × Kilo / 3600) | Genel klinik, kemoterapi |
| Haycock | 1978 | 0.024265 × Boy^0.3964 × Kilo^0.5378 | Pediatri |
| Gehan & George | 1970 | 0.0235 × Boy^0.42246 × Kilo^0.51456 | Onkoloji çalışmaları |
| Boyd | 1935 | 0.0003207 × Boy^0.3 × (Kilo×1000)^(0.7285 − 0.0188 × log10(Kilo×1000)) | Yenidoğan / küçük bebek |
Yetişkin ve Pediatrik BSA Aralıkları
| Yaş / Grup | Ortalama Boy | Ortalama Kilo | Tipik BSA (m²) |
|---|---|---|---|
| Yenidoğan | 50 cm | 3.3 kg | 0.25 |
| 2 yaş | 87 cm | 12 kg | 0.53 |
| 5 yaş | 110 cm | 18 kg | 0.74 |
| 10 yaş | 140 cm | 32 kg | 1.14 |
| Yetişkin kadın | 165 cm | 60 kg | 1.66 |
| Yetişkin erkek | 175 cm | 75 kg | 1.90 |
| Obez yetişkin | 175 cm | 120 kg | 2.42 |
Klinik Kullanım Alanları
- Onkoloji — Kemoterapi (mg/m²): Siklofosfamid, doksorubisin, sisplatin, 5-FU, paklitaksel, gemsitabin vb. ajanlar BSA üzerinden dozlanır. Aşırı obezde 2.0-2.2 m² "capping" uygulanır.
- Kardiyoloji — Kardiyak indeks (CI): CI = CO / BSA. Normal aralık 2.5-4.0 L/dk/m². Şok değerlendirmesinde temel parametre.
- Kardiyoloji — Aort kapak indeksi: AVA / BSA = AVAi; ciddi aort darlığı <0.6 cm²/m².
- Nefroloji — GFR normalizasyonu: eGFR ml/dk/1.73m² olarak BSA ile düzeltilir.
- Pediatri — İlaç ve sıvı dozları: Yenidoğan ve süt çocuğunda mg/m² hesabı yaygın.
- Yanık tedavisi — Parkland formülü: 4 ml × Kilo × %TBSA (yanmış alan) kristalloid 24 saatte.
- Endokrinoloji — Glukokortikoid: Hidrokortizon idamesi 8-12 mg/m²/gün.
Klinik Öneri ve Doz Ayarı Riskleri
- Aşırı obez (>2.2 m²) ve kaşektik (<1.2 m²) hastalarda BSA gerçek metabolik aktif kütleyi yansıtmaz.
- Onkolojide BSA-bazlı doz toksisite oranını öngörmede yetersiz kalabilir; terapötik ilaç düzeyi izlemi (TDM) önerilir.
- Karboplatin BSA değil Calvert formülü (AUC × (GFR + 25)) ile dozlanır.
- Aşırı obez hastalarda yağsız vücut kütlesi (Lean Body Mass) veya düzeltilmiş ağırlık tercih edilebilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Boy birim karışıklığı (m vs cm): Mosteller formülü cm bekler; m yazılırsa 100 kat hatalı sonuç.
- Yenidoğanda Mosteller kullanmak: Boyd veya Haycock daha uygun.
- Aşırı obezde capping unutulması: Kemoterapi toksisite riski artar.
- BSA yerine kiloya göre dozlama: Pediatrik ilaç hatalarının başlıca kaynağıdır.
- Ödemli kiloyla hesap: Asit, ödem, anazarka durumunda kuru ağırlık kullanılmalı.
Sıkça Sorulan Sorular
BSA ne için kullanılır?
Kemoterapi (mg/m²), kardiyak indeks, pediatrik ilaç-sıvı dozları, yanık tedavisi, glukokortikoid, GFR normalizasyonu için kullanılır.
Mosteller formülü doğru mu?
NEJM 1987'de yayınlanan Mosteller en yaygın kullanılan basit ve doğru formüldür. DuBois ile %1-2 farkla uyumludur.
DuBois formülü ne zaman kullanılır?
1916'da geliştirilen ilk formüldür. Eski ilaç dozaj tabloları ve klinik çalışmalarda referans olarak kalır. Aşırı obezde Mosteller'den biraz farklı sonuç verir.
Çocukta BSA nasıl hesaplanır?
Mosteller geçerlidir; Haycock formülü pediatride özel olarak valide edilmiştir. Yenidoğan ~0.25 m², 10 yaş ~1.1 m².
Kemoterapi BSA üzerinden mi dozlanır?
Çoğu sitotoksik ajan mg/m² olarak dozlanır. Aşırı obezde 2.0-2.2 m² capping uygulanır. Karboplatin ise Calvert formülü (GFR bazlı) ile hesaplanır.
BSA hangi durumlarda yanıltıcı olabilir?
Aşırı obez, kaşektik, sarkopenik, ödemli hastalarda gerçek metabolik aktif kütleyi yansıtmaz. Yağsız vücut kütlesi tercih edilebilir.