LH (Lüteinizan Hormon) Nedir?
Lüteinizan Hormon (LH), hipofiz ön lobundan GnRH uyarısı ile pulsatil olarak salgılanan glikoprotein yapılı bir gonadotropindir. Kadında siklusun ortasında ani yükselişi (LH piki) 36 saat içinde ovulasyonu tetikler ve korpus luteumu oluşturur. Erkekte ise testis Leydig hücrelerini uyararak testosteron üretiminden sorumludur.
LH/FSH oranı reprodüktif endokrinolojide önemlidir; polikistik over sendromunda (PKOS) LH/FSH oranı tipik olarak >2 saptanır. Ovulasyon takibi için idrar LH stripleri ya da seri kan ölçümleri kullanılır. Postmenopozal dönemde over geri beslemesi kaybolduğu için FSH ile birlikte LH de yükselir.
Test Nasıl Yapılır?
Sabah saat 8-9 arasında SST jelli sarı kapaklı tüpe kol veninden 3-5 mL kan alınır. Açlık şart değildir. Over rezervi ve PKOS değerlendirmesi için adetin 2-5. günü, ovulasyon zamanlaması için siklusun 11-14. günleri arasında günlük ölçüm yapılır. Biotin takviyesi 72 saat önce kesilmelidir.
Normal Değer Aralığı
| Grup | Normal Aralık |
|---|---|
| Kadın — foliküler faz | 1.7-15.0 IU/L |
| Kadın — ovulatuar pik | 21.9-104.5 IU/L |
| Kadın — luteal faz | 0.6-19.0 IU/L |
| Postmenopozal kadın | 15.0-62.0 IU/L |
| Erkek (erişkin) | 1.5-9.3 IU/L |
| Prepubertal (her iki cinsiyet) | <1 IU/L |
Not: Laboratuvar metoduna ve immünoassay kitine göre referans aralıkları farklılık gösterir; laboratuvarın kendi aralığı esas alınmalıdır.
Yüksek (↑) Çıkması Ne Anlama Gelir?
- Ovulasyon dönemi (siklus ortası pik): Fizyolojik.
- Polikistik over sendromu (PKOS): LH yüksek, LH/FSH oranı >2.
- Postmenopoz ve prematür over yetmezliği: Over geri besleme kaybı.
- Primer hipogonadizm: Turner, Klinefelter, kastrasyon sonrası.
- Erkekte primer testiküler yetmezlik: Testis hasarı, kemoterapi sonrası.
- Gonadotropin salgılayan hipofiz adenomu: Nadir, FSH ile birlikte yüksek.
- Erken puberte (santral): GnRH bağımlı puberte erkenliği.
Düşük (↓) Çıkması Ne Anlama Gelir?
- Hipogonadotropik hipogonadizm: Kallmann, izole gonadotropin eksikliği.
- Hipofiz yetmezliği: Tümör, cerrahi, radyoterapi, Sheehan sendromu.
- Hiperprolaktinemi: Prolaktinoma, ilaç bağımlı.
- Fonksiyonel hipotalamik amenore: Anoreksi, aşırı egzersiz, stres.
- Oral kontraseptif kullanımı: Hipofiz baskılanması.
- GnRH agonist/antagonist tedavisi: İlaç bağımlı baskılanma.
- Konjenital adrenal hiperplazi (KAH): Aşırı androjenle baskılanma.
Sonucu Etkileyen Faktörler
- Menstruel siklusun günü (en önemli değişken).
- Pulsatil salgı nedeniyle gün içi dalgalanma.
- Biotin takviyesi — yalancı düşük sonuç.
- Oral kontraseptif, GnRH analogları, klomifen kullanımı.
- Stres, akut hastalık, ağır egzersiz.
- Gebelik (LH baskılı).
- Aşırı kilo kaybı ya da obezite.
Sıkça Sorulan Sorular
LH piki ne zaman olur ve ovulasyon ne zaman gerçekleşir?
LH piki 36 saatlik bir pencerede ovulasyondan yaklaşık 24-36 saat önce gerçekleşir. Pik sonrası 12-36 saat içinde yumurta atılır.
LH/FSH oranı 2.5 çıktı, ne anlama gelir?
LH/FSH >2 oranı PKOS açısından destekleyici bulgudur. Ancak tek başına tanı koydurmaz; klinik (hiperandrojenizm, oligo-amenore) ve görüntüleme ile birlikte değerlendirilir.
İdrar LH stripi güvenilir mi?
Düzenli sikluslu kadınlarda %90 üzeri doğrulukla LH pikini saptar. PKOS'lularda bazal LH yüksekliği nedeniyle yanlış pozitiflik görülebilir.
LH yüksekse gebe kalabilir miyim?
PKOS'a bağlı yüksek LH ovulasyon bozukluğu yapar; ancak tedavi (yaşam tarzı, metformin, klomifen, letrozol) ile gebelik mümkündür.
Erkekte LH ne için bakılır?
Erkekte düşük testosteron varsa LH ile primer (LH yüksek) ya da sekonder (LH düşük) hipogonadizm ayrımı yapılır.
Doğum kontrol hapı LH'yi etkiler mi?
Evet, oral kontraseptifler hipofiz baskılaması yaparak LH değerini düşürür. Test öncesi en az 2-3 ay önce kesilmelidir.
Hemogram Panelinde Klinik Yorumlama Çerçevesi
Bu Tahlili Ne Zaman Tekrarlamalıyım?
Tekrar kontrolü zamanlaması; başlangıç değerinizin normal aralıktan ne kadar saptığına, eşlik eden klinik tabloya ve tedavi başlatılıp başlatılmadığına göre değişir. Genel ilkeler:
- Sağlıklı erişkin tarama: 2-3 yılda bir.
- Hafif anormallik + asemptomatik: 4-12 hafta içinde tekrar.
- Orta-ciddi anormallik: 1-2 hafta içinde tekrar + ek tetkik (örn. ferritin, B12, folat, retikülosit, periferik yayma).
- Tedavi başlatıldıktan sonra: İlaç türüne göre 2-4 haftada bir; demir tedavisi başlatıldıysa 3-4 hafta sonra retikülosit cevabı, 6-8 hafta sonra Hb cevabı bakılır.
- Akut hastalık ya da hospitalizasyon: Klinik gerekliliğe göre günlük takip.
- Kronik hastalık (kanser, KBH, KOAH) takibi: 3-6 ayda bir.
Sık Görülen Preanalitik Hatalar
Tahlil sonucunuz beklenenden farklı çıktığında, "patolojik" yorumlamadan önce şu preanalitik faktörler değerlendirilmelidir:
- Tüp seçimi: Hemogram için EDTA (mor kapaklı) zorunludur; yanlış tüp eritrosit lizisi yapabilir.
- Numune bekleme süresi: 4 saatten uzun bekleyen örneklerde MCV yapay olarak artar (eritrosit şişmesi); 24 saatten uzun ise hemoliz olur.
- Hemoliz: Travmatik venipunktür sonucu eritrosit yıkımı LDH, K+, fosfor yüksekliği yapar.
- Lipemi: Yemek sonrası alınan kanda trigliserid yüksekse hemoglobin yanlış yüksek ölçülebilir.
- Pıhtı: EDTA yetersiz karıştırılırsa mikropıhtılar oluşur, trombosit yanlış düşük sayılır (psödotrombositopeni).
- Pozisyon: Yatarak alınan kanda HCT, ayakta alınana göre %5-10 daha düşüktür.
- Egzersiz: Yoğun egzersiz sonrası WBC ve trombositler geçici artar (demarjinasyon).
Hangi Branş Bu Tahlili İster?
LH (Lüteinizan Hormon) testi yalnızca Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanlık alanı tarafından değil, neredeyse tüm klinik branşlar tarafından istenebilir:
- Aile Hekimliği / İç Hastalıkları: Genel tarama, halsizlik, anemi şüphesi, kronik hastalık takibi.
- Pediatri: Büyüme takibi, ateş + halsizlik, persistan enfeksiyon.
- Kadın Doğum: Gebelik takibi, postpartum kanama, jinekolojik cerrahi öncesi.
- Cerrahi (genel/kalp/beyin): Operasyon öncesi (preop) ve sonrası (postop) takip, kan kaybı.
- Hematoloji: Persistan sitopeni, lösemi/lenfoma şüphesi, koagülasyon bozukluğu.
- Onkoloji: Kemoterapi öncesi/sonrası, miyelosüpresyon takibi.
- Acil Tıp: Akut kanama, sepsis, anafilaksi, travma değerlendirmesi.
- Nefroloji: KBH'ya bağlı anemi takibi (EPO tedavisi yönlendirmesi).
Evde Takip Mümkün mü?
Hemogram tetkikleri evde standart olarak ölçülemez; kalibre edilmiş otomatik hemogram cihazı (Sysmex, Beckman Coulter, Mindray vb.) gereklidir. Ancak bazı parametreler için tüketici cihazlar mevcut:
- Hemoglobin (kapiller): HemoCue, Mission Hb gibi parmak ucundan ölçen cihazlar ± 0.5-1 g/dL hata payıyla hemoglobin ölçer. Kan bağışı kuralları, gebelikte saha takibi için kullanılır.
- Glukoz (kapiller): Glukometre — diyabet self-monitoring için (hemogram değil).
- INR (kapiller): CoaguChek; oral antikoagülan kullanan hastalarda evde takip.
Tüketici (DTC) sürekli glukoz monitör (CGM), pulse oksimetre ve kalp hızı sensörleri (Apple Watch, Polar) sağlıklı erişkin takibi için kullanılabilir; ancak tıbbi tanı kararları için klinik laboratuvar testleri esastır.